Psychoterapia jest metodą leczenia zaburzeń psychicznych, ale także działaniem wspomagającym rozwój oraz sposobem na poprawę jakości życia. To cykl spotkań pacjenta z psychoterapeutą, czyli specjalistą, który ma stosowne wykształcenie i kwalifikacje. Oznacza to, że ma skończone studia humanistyczne lub medyczne oraz odbył 4-letnie szkolenie w certyfikowanym ośrodku psychoterapii. Sama psychoterapia jest procesem dłuższej i głębszej pracy terapeuty z pacjentem. Psychoterapia to metoda leczenia, która opiera się na teoriach opisujących funkcjonowanie ludzkiej psychiki, powstawanie zaburzeń oraz metody ich leczenia. Dzięki systematycznym spotkaniom z psychoterapeutą możliwe jest skuteczne pomaganie w różnorodnych problemach zdrowia psychicznego. Jakie nurty psychoterapeutyczne występują w psychoterapii i który nurt wybrać? 

Nurty psychoterapeutyczne

W psychoterapii istnieje wiele nurtów psychoterapeutycznych, ale większość ludzi nie zdaje sobie z tego sprawy. Wynika to z faktu, że poszczególne teorie, zmieniają się, ewoluują. Niemniej jednak przodujących szkół psychoterapii, czyli takich, które są najczęściej stosowane, jest zaledwie kilka. Większość psychoterapeutów nie ma jednego określonego sposobu pracy z pacjentem. W zależności od preferencji, doświadczenia, potrzeb pacjenta używają różnych technik terapeutycznych wywodzących się z różnych koncepcji teoretycznych. Każdy nurt psychoterapeutyczny wnosi coś wartościowego do zrozumienia ludzkiego zachowania, ale też każdy ma swoje ograniczenia i wady.

Dominujące nurty psychoterapeutyczne

Nurt poznawczo – behawioralny (terapia poznawczo – behawioralna)

Terapia w tym nurcie jest obecnie najpopularniejsza w leczeniu wielu zaburzeń psychicznych, a opiera się na założeniu, że ludzie w trakcie swojego życia tworzą własne, sztywne wzorce zachowań, czyli schematy reakcji. Według tego nurtu problemem nie jest występująca w życiu konkretna sytuacja, ale sposób myślenia o niej oraz reagowania na nią. Zatem w tym podejściu zakłada się, że to, jak się czujemy, zależy bezpośrednio od tego, w jaki sposób myślimy o sobie i świecie. Psychoterapeuta poznawczo-behawioralny pomaga pacjentowi rozpoznać negatywne myśli i przekonania, zweryfikować je czy są zgodne z rzeczywistością, pomaga zbudować nowe przekonania, które będą mu bardziej służyły. Terapia poznawczo-behawioralna dedykowana jest dla pacjentów, którzy mają zaburzenia takie jak: depresja, nerwica, zaburzenia odżywiania, zaburzenia kompulsywno-obsesyjne, cierpiących na schizofrenię, stres, budowanie poczucia własnej wartości. Psychoterapia poznawczo – behawioralna może mieć formę krótkoterminową i trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy.

Nurt psychoanalityczny (terapia psychoanalityczna)

Terapia rzadziej stosowana, która zakłada, że psychika dzieli się na obszary świadome, podświadome i nieświadome. Celem terapii psychoanalitycznej jest dotarcie do nieświadomych części – one uznawane są za przyczyny problemów z samym sobą i innymi ludźmi. Efektem pracy w tym nurcie jest doprowadzenie do tego, aby to, co „nieświadome” stało się „świadome”. W trakcie terapii psychoterapeuta może przejmować rolę bliskich osób pacjenta, co pomaga poznać jego sposób myślenia. Pozwala to ustalić przyczyny trudności, przepracować negatywne emocje i rozpocząć pracę nad nowymi wzorcami zachowań. Terapia psychoanalityczna może pomóc osobom, które chcą się dowiedzieć, dlaczego mają skomplikowaną osobowość, cierpią na nerwicę natręctw lub nie radzą sobie z własnymi emocjami. Psychoanaliza to długotrwały proces i trwa najkrócej 1-2 lata.

Nurt psychodynamiczny (terapia psychodynamiczna)

Psychoterapia psychodynamiczna opiera się na założeniu, że ludzkie zachowania są efektem sterowania poprzez ukryte potrzeby i nieuświadomione, wewnętrzne mechanizmy. Psychoterapeuta w tym nurcie zachęca pacjenta do swobodnych wypowiedzi, wspartych  wspólną dyskusją i wchodzi w rolę empatycznego i życzliwego rozmówcy. Ten nurt skłania pacjenta do przywoływania wspomnień z dzieciństwa oraz wczesnej młodości, które mogą mieć wpływ na aktualne funkcjonowanie. Osoby, które mają problem z nałogami, smutkiem, agresją, obniżonym nastrojem, nieśmiałością powinny udać się na terapię psychodynamiczną. Terapia psychodynamiczna może trwać kilka miesięcy (tym różni się m.in. od psychoanalizy).

Nurt systemowy (terapia systemowa)

Psychoterapia systemowa stosowana w odniesieniu do par lub rodzin, wychodzi z założenia, że rodzina jest systemem, jej członkowie wchodzą ze sobą w reakcje i mają na siebie wzajemnie wpływ. Terapia ma na celu sprawienie, by ten system działał prawidłowo. Za problem rodzinny nigdy nie odpowiada jedna osoba, ale każdy ma swój wpływ na niego. Każda rodzina ma swoją niepowtarzalną organizację życia (systemu), a w skład niej wchodzą podsystemy (np. pomiędzy rodzicami, rodzice – dzieci). Problemy rodzinne pojawiają się, gdy przestaje działać sposób porozumiewania się wewnątrz systemu. Psychoterapia systemowa służy wypracowaniu nowej formy życia rodzinnego. Taka forma terapii, choć jest adresowana do całego systemu, ma poprawić sytuację każdej osoby, która jest członkiem danego systemu. Terapię systemową poleca się przy konfliktach małżeńskich, konfliktach rodziców z dorastającymi dziećmi, czy w przypadku traum po utracie członka rodziny.

Psychoterapia Gestalt

Opiera się na założeniu, że organizm człowieka jest bardzo złożony i działa całościowo tzn. nie można oddzielić funkcjonowania fizycznego od psychicznego odczuwania i myślenia. Jedno wpływa na drugie. Psychoterapeuci w tym nurcie uważają, że wszystko, co dzieje się w życiu człowieka, ma na niego wpływ. Podstawowym źródłem problemów są niezaspokojone potrzeby z dzieciństwa. Terapia oparta jest na dialogu między pacjentem a terapeutą, w której stosuje się także pracę z ciałem tzn. pacjent wstaje, porusza się, dotyka przedmiotów. Terapia opiera się na identyfikacji problemów, pokonaniu ich i w konsekwencji uzyskaniu harmonii w sferze psychicznej i fizycznej. Celem terapii Gestalt jest przywrócenie zdolności radzenia sobie w nowych, trudnych sytuacjach. Polecana jest tym, którzy chcą lepiej poznać siebie, chcą poprawić relacje z innymi, mają zaburzenia osobowości, cierpią na depresję czy nerwicę.

Nurt humanistyczno – egzystencjonalny (terapia humanistyczno – egzystencjonalna)

Psychoterapia humanistyczno – egzystencjonalna skupia się na wydobywaniu potencjału z pacjenta dla jego samodzielnej zmiany. Terapia zapewnia pacjentowi bezwarunkową akceptację, empatyczne zrozumienie i szacunek, jest na nim skoncentrowana. Terapia zakłada, że w każdym człowieku drzemie olbrzymi potencjał, który objawia się w  zdolnościach i talentach. Źródłem problemów jest kierowanie się niewłaściwymi wartościami i normami, które są sprzeczne z prawdziwymi potrzebami. Psychoterapia humanistyczno – egzystencjonalna koncentruje się na relacji między terapeutą a pacjentem „tu i teraz”. Od pacjenta zależy, czym zajmuje się na sesji, a terapeuta stara się za nim podążać. Pacjent uwalnia skrywane emocje, uczy się akceptacji i pełnego wyrażania siebie. Nurt humanistyczno – egzystencjonalny skierowany jest do osób, które chcą poszerzyć swoją świadomość, polepszyć funkcjonowanie, wydostać się ze związku patologicznego, czy pragną stworzyć lepszy związek. 

Nurt integracyjny (terapia integracyjna)

Psychoterapia integracyjna łączy nurty psychoterapeutyczne. Terapeuta sam dobiera nurt adekwatny do problemów swojego pacjenta. Psychoterapeuta skupia się na zidentyfikowaniu tych schematów funkcjonowania, które negatywnie oddziałują na emocje i zachowanie pacjenta. Podejście integracyjne charakteryzuje innowacyjność, otwartość, wymiany poglądów pomiędzy nurtami. 

Który nurt psychoterapii wybrać?

Trudno jednoznacznie odpowiedzieć, które nurty psychoterapeutyczne są najlepsze. Dla pełnego obrazu warto wiedzieć, co wpływa na powodzenie psychoterapii. Jednym z głównych czynników jest relacja pacjenta z psychoterapeutą oraz empatia i akceptacja. Kolejnym czynnikiem decydującym o powodzeniu psychoterapii, jest gotowość na zmianę, porozumienie wobec celów pracy terapeutycznej i zaufanie. Mniej istotnym czynnikiem są procedury i strategie poszczególnych nurtów psychoterapeutycznych. Odpowiadając na pytanie, który nurt wybrać myślę, że najlepiej kierować się podpowiedzią własnego serca. Jeżeli mamy taką możliwość, to warto umówić się na konsultację wstępną, gdzie po poznaniu potrzeb i problemów, może być zaproponowana sesja w określonym nurcie psychoterapeutycznym. Nie zapominajmy również o daniu o swoje zdrowie psychiczne na co dzień. Więcej pisaliśmy o tym w artykule „Zdrowie psychiczne – jak o nie dbać.”