Psychoterapia to zagadnienie znane i nieznane jednocześnie. Obecnie żyjemy w XXI wieku, mamy dostęp do internetu, różnych materiałów, opracowań, jesteśmy coraz bardziej świadomym i wyedukowanym społeczeństwem. Z drugiej strony są jednak obszary życia, gdzie często wiedzę czerpiemy ze stereotypów i utartych przekonań. Tak dzieje się właśnie z psychoterapią, gdzie powszechne wyobrażenie sprowadza się do pokoju, w którym odbywa się psychoanaliza, a pacjent leży na kozetce. Uporządkujmy zatem obszar, którym zajmuje się psychoterapia, ze względu na coraz większą rolę, jaką odgrywa we współczesnym społeczeństwie.

Czym jest psychoterapia?

Psychoterapia jest specjalistyczną metodą leczenia różnych zaburzeń psychicznych oraz drogą rozwoju i zwiększania świadomości samego siebie. Jest profesjonalną pomocą psychologiczną, opartą na cyklu spotkań pacjenta z terapeutą. Spotkania mogą odbywać się indywidualnie lub w większej grupie, w zależności od rodzaju terapii. Ujmując to bardziej poetycko, psychoterapia jest podróżą w głąb człowieka, którą odbywa pacjent. Terapeuta zaś pełni rolę przewodnika, który dba o bezpieczeństwo „podróżującego”. Pacjenci korzystający z psychoterapii, to nie tylko ci, którzy mają zaburzenia psychiczne, ale również tacy, którzy chcą poprawić pewność siebie, zwiększyć motywację do działania, czy też poprawić komunikację z innymi ludźmi. 

Kim jest psychoterapeuta?

Psychoterapeuta musi mieć stosowne wykształcenie i kwalifikacje. Najczęściej są to skończone studia wyższe z psychologii, psychiatrii bądź pedagogiki. Ponadto psychoterapeuta powinien mieć skończone 4-letnie szkolenie podyplomowe z psychoterapii w certyfikowanym ośrodku psychoterapii. Dodatkowo psychoterapeuci odbywają własną terapię i staże kliniczne oraz poddają się tzw. superwizji (czyli konsultacji prowadzonych terapii z bardzo doświadczonymi terapeutami).  Psychoterapeuta zazwyczaj jest jednocześnie członkiem jednego z około 20 towarzystw psychoterapeutycznych działających w Polsce. W praktyce nie ma ustawodawstwa, które jednoznacznie definiuje, kto może być psychoterapeutą, a kto nie. Istotne jest zatem, aby przy wyborze odpowiedniego specjalisty zapoznać się z jego kwalifikacjami i doświadczeniem. Więcej na temat zawodu psychoterapeuty pisaliśmy w artykule „Psycholog, psychoterapeuta czy psychiatra?”

Kiedy należy skorzystać z psychoterapii?

Do psychoterapeuty można zgłosić się z bardzo dużym spektrum zaburzeń i problemów. Można również odwiedzić terapeutę nie tylko, gdy mamy konkretny problem, czy sytuację kryzysową, ale także, by lepiej poznać i zrozumieć samego siebie. 

Konsultacji u psychoterapeuty powinny szukać osoby, które:

• Chciałyby pokonać rozmaite lęki, fobie, napady paniki, natręctw.
• Chciałyby poradzić sobie z traumami z dzieciństwa, bądź innymi trudnymi wydarzeniami.
• Mają zaburzenia osobowości.
• Zmagają się z depresją.
• Zmagają się z nałogiem.
• Mają obniżony nastrój lub wahania nastroju.
• Mają zaburzenia odżywiania (objadanie się, anoreksja, bulimia).
• Odczuwają długotrwały ból fizyczny.
• Mają problemy w sferze seksualnej.
• Mają niskie poczucie własnej wartości. 
• Zauważyły, że ich zachowanie i odczuwalne emocje zmieniły się z nieznanej przyczyny.

Na czym polega psychoterapia?

Psychoterapia umożliwia nabycie umiejętności radzenia sobie z problemami i leczy źródła problemów psychicznych. Psychoterapia to na ogół dłuższa i głębsza praca terapeuty z pacjentem. Każda psychoterapia jest nieco inna, ponieważ każdy człowiek jest inny i stosowane metody pracy są różne. Psychoterapeuta indywidualnie dobiera proces terapeutyczny, tempo pracy, kontroluje postępy. Czasami psychoterapia to kilka, kilkanaście spotkań z terapeutą, czasami ten proces trwa dłużej. W psychoterapii wyróżnia się kilka nurtów, o których pisaliśmy w artykule „Psychoterapia i nurty psychoterapeutyczne”.

Psychoterapie mogą różnić się między sobą w zależności od nurtu, w którym pracuje psychoterapeuta. Można jednak w całym procesie wyróżnić kilka etapów:

• Początkowy – koncentruje się na poznaniu problemu, z którym zgłosił się pacjent, budowaniu relacji terapeutycznej i zaufania, zaproponowaniu określonej formy terapii.
• Wglądu – poszukiwanie przyczyn problemów, analiza i zaakceptowanie dotychczasowych doświadczeń, przekształcenie schematów mających wpływ na postrzeganie siebie i otoczenia.
• Przygotowania do zmiany – koncentruje się na szukaniu nowych wzorców myślenia i zachowania, eliminowaniu złych nawyków, uczeniu się nowych umiejętności.
• Utrwalania zmian – dotyczy utrzymywania i utrwalenia zmian, planowania psychoterapii podtrzymującej.
• Zakończenia terapii – wspólne ustalenie końca terapii.

Co sprawia, że psychoterapia pomaga?

W psychoterapii indywidualnej można wymienić pewne czynniki, które dobrze wpływają na leczenie.

Są to:

• Nadzieja na osiągnięcie zmiany – występuje w momencie zgłoszenia się na psychoterapię. Uczęszczanie na terapię daje nadzieję na dokonanie zmian w życiu i poprawę dotychczasowej sytuacji.
• Poszerzenie świadomości – wiąże się z nabywaniem nowych informacji o samym sobie, prawdziwych uczuciach i motywach zachowań.
• Monitorowanie zachowań –  etap, w którym zaczynamy uważniej przyglądać się swoim reakcjom i zachowaniom.
• Katharsis, odreagowanie – terapia stwarza możliwość ponownego przeżycia traumatycznych doznań w bezpiecznym środowisku i pozwala oczyścić się z negatywnych emocji.
• Naśladowanie funkcji terapeuty – pacjent uczy się od psychoterapeuty posługiwania takimi samymi technikami obserwacji.
• Uświadomienie egzystencjonalne – uświadomienie sobie aspektów, które są związane z poczuciem sensu własnego istnienia, cierpienia, samotności.

Czy psychoterapia jest skuteczna?

Skuteczność psychoterapii uzależniona jest od wielu czynników. Należą do nich m.in. odpowiedni dobór psychoterapeuty i rodzaju terapii, zaangażowanie i motywacja pacjenta, zaufanie i dobre relacje z terapeutą. Efekty psychoterapii są widoczne po różnym czasie, niemniej jednak badania naukowe dowodzą, że jej skuteczność wynosi 80%. Po odbytej psychoterapii jest dwukrotnie mniej nawrotów choroby niż po leczeniu farmakologicznym. Oczekiwanym rezultatem psychoterapii jest poprawa jakości życia i poczucie zwiększonej satysfakcji. Skuteczność psychoterapii jest raczej trwała. 

Psychoterapia jest trudną, często wyboistą drogą, szczególnie dla pacjenta. Dzięki właściwemu środowisku i zbudowaniu poczucia bezpieczeństwa przez psychoterapeutę mamy szansę na pozytywną zmianę w naszym życiu. Czas spędzony na rozmowach ze specjalistą przybliża nas do osiągnięcia celu. Istotna w procesie psychoterapeutycznym jest świadomość, że to my sami podejmujemy decyzje. Terapeuta podsuwa tylko myśli, które rozwijamy bądź nie. Dzięki atmosferze akceptacji docieramy do swoich emocji, przeżywamy je i zyskujemy czas, by zastanowić się nad nimi w różnych perspektywach. Warto zatem zainwestować w siebie, by uwolnić się od cierpienia i znacząco podnieść jakość swojego życia.