Zdrowie psychiczne jest jednym z najważniejszych elementów prawidłowego funkcjonowania człowieka w społeczeństwie. Jest jednak często zaniedbywane, jednakowo przez samych cierpiących na schorzenie, ich otoczenie oraz system opieki zdrowotnej. Jedną z ważniejszych kwestii w obecnych czasach jest dbanie o zdrowie. Najczęściej dbamy o ciało. Pielęgnujemy je, w przypadku choroby przyjmujemy leki, nie forsujemy go, nie pracujemy. Natomiast co z naszą duszą? Co z naszą psychiką? Czy daje nam ona o sobie znać? Bije na alarm? Prosi o pomoc tu i teraz? Dbanie o zdrowie psychiczne, zwłaszcza w czasach pandemii, jest jeszcze bardziej istotne niż wcześniej. Wszyscy jesteśmy narażeni na jeszcze większy stres, nerwy, obawy o zdrowie swoje i najbliższych. Jak w takim razie zadbać o swoje zdrowie psychiczne inaczej mówiąc zadbać o siebie? Poniżej najważniejsze kwestie dotyczące tego, jak dbać o zdrowie psychiczne.

Co to jest zdrowie psychiczne?

Światowa Organizacja Zdrowia określa definicję zdrowie psychiczne jako „stan dobrego samopoczucia, w którym człowiek wykorzystuje swoje zdolności, może radzić sobie ze stresem w codziennym życiu […]”. Jest to bardzo ważna definicja, która określa stan, w jakim powinien znajdować się każdy człowiek, aby prowadzić zrównoważone, szczęśliwe życie.

Wśród czynników wpływających na zdrowie psychiczne można wyróżnić:

• biologiczne, do których można zaliczyć geny, płeć
• indywidualne, takie jak własne przeżycia, doświadczenia
• rodzinne, np. wsparcie członków rodziny lub jego brak
• ekonomiczne, takie jak warunki życia, status społeczny.

W jaki sposób dbać o zdrowie psychiczne?

Poniżej kilka zasad, które są istotne w prawidłowym funkcjonowaniu.

Odpoczywaj

Nasz organizm zasługuje na odpoczynek. Jednak w zależności od wykonywanej pracy, odpoczynek może przyjąć różną formę. Po pracy fizycznej warto rozważyć bierny odpoczynek. Ciekawa książka czy serial będą tutaj odpowiednie. Po pracy umysłowej, przy komputerze najlepszym rozwiązaniem będzie odpoczynek aktywny. Spacer na świeżym powietrzu, jogging, rower czy każda inna aktywność fizyczna pozwoli nam odpocząć.

Śpij spokojnie

Takie proste do powiedzenia, często trudne do zrobienia. Organizm dorosłego człowieka potrzebuje do 7 do 9 godzin snu. Sen koi nerwy, daje ciału odpoczynek i przede wszystkim wpływa na kolejny dzień. Im mniej organizm odpoczywa w ciągu nocy, tym bardziej odczuwa trudności w funkcjonowaniu podczas dnia. Koncentracja, szybkość reakcji czy słabsza zdolność zapamiętywania to tylko niektóre z przykrych skutków braku snu. Do kolejnych, znacznie poważniejszych, można zaliczyć np. niższą odporność organizmu na infekcje czy zaburzenia depresyjne. Warto zadbać o odpowiednią ilość snu, przy czym należy pamiętać, że zbyt długie spanie również ma swoje negatywne skutki. W ilości snu, jak w każdej innej dziedzinie życia, ważne są proporcje.

Zadbaj o zdrową dietę

Zdrowa, zbilansowana dieta, według piramidy zdrowego żywienia, to klucz do dobrego samopoczucia. W diecie najważniejsza jest aktywność fizyczna, a następnie warzywa i owoce, produkty zbożowe, nabiał, mięso, ryby i jajka oraz tłuszcze. Ważne, aby spożywać 4-5 posiłków dziennie, w kilkugodzinnych odstępach. Ostatni posiłek należy jeść do dwóch godzin przed snem. Ważne jest nawadnianie. Pamiętajmy zawsze mieć przy sobie coś do picia. W zdrowej diecie trzeba pamiętać, aby posiłki spożywać o stałych porach, wówczas unikniemy uczucia głodu. Stosowanie się do tych zasad wpływa znacząco na jakość samopoczucia. Zbilansowana, lekka, zdrowa dieta to jeszcze jeden element, który może znacząco wpłynąć na zdrowie psychiczne.

Aktywność fizyczna

Aktywność fizyczna to najważniejszy element zdrowej piramidy żywienia. W zależności od preferencji może to być bieganie, spacery, jazda na rowerze, ćwiczenia całego ciała z inspirującym instruktorem, czy joga. Możliwości jest wiele, brak tutaj ograniczeń. Ważne, aby to, co robimy, było dla nas pasjonujące. Ważne, abyśmy do treningu wracali z radością, satysfakcją i zadowoleniem. Proponuję odnaleźć taki rodzaj aktywności fizycznej, w którym będziemy czuli się najlepiej. Ruch to zdrowie. Nie chodzi tylko o aspekty fizyczne, ale również o zdrowie psychiczne.

Spotykaj się z przyjaciółmi

W czasach pandemii nie jest to takie proste. Jednak starajmy się utrzymywać relacje ze znajomymi i przyjaciółmi. Na chwilę obecną nie są możliwe spotkania „na żywo”, ale to kiedyś się skończy. Kiedyś wrócimy do normalności i będziemy mieli możliwość spotkań. Nie zaniedbujmy tego. Nie zamykajmy się w swoich czterech ścianach. Nic tak nie koi, jak rozmowa z przyjacielem. Póki jednak nie mamy możliwości spotkań bezpośrednich, rozmawiajmy telefonicznie, czy regularnie umawiajmy video rozmowy. Pamiętajmy o sobie, aby po powrocie do normalności nie było dla nas kłopotem umówienie spotkania.

Stawiaj przed sobą wyzwania

Nawet te najmniejsze. Nie chodzi o stawianie kroków milowych, tylko o codzienne małe wyzwania, które przynoszą satysfakcję. Przykładem może być przeczytana ilość książek, codzienna aktywność fizyczna, zwiększenie ilości warzyw w diecie itp. Możliwości jest wiele. Wszystko zależy od nas samych, od trybu życia, jaki mamy, oraz od tego, co nas cieszy i sprawia, że jesteśmy szczęśliwi.

Dlaczego należy dbać o zdrowie psychiczne

W ostatnich latach ranga zdrowia psychicznego znacznie się podwyższyła. Najważniejsze światowe organizacje dostrzegają, jak ważne jest dbanie o tę sferę człowieczeństwa. Według Światowej Organizacji Zdrowia życie osób z zaburzeniami psychicznymi jest nawet o 20 lat krótsze (!). Jest to bardzo poważny sygnał, którego nie można bagatelizować. Do głównych schorzeń psychicznych należą depresja, lęki, samobójstwa.

Kolejną zatrważającą daną, przekazaną przez WHO, jest stałe pogarszanie się warunków zdrowia psychicznego na całym świecie. Około 20% dzieci i nastolatków na całym świecie cierpi na schorzenia psychiczne. Natomiast samobójstwo to druga przyczyna śmierci osób między 15. a 29. rokiem życia.

Powyższe przykłady to zaledwie namiastka tego, jakie konsekwencje ma zaniedbywanie zdrowia psychicznego.

Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży

Liczba młodych pacjentów w ostatnich latach wzrasta. Problemy pojawiają się zwłaszcza w okresie jesienno-wiosennym. Niestety sytuacja pandemiczna tylko pogarsza tendencje. Coraz częściej młodzi ludzie popadają w depresję oraz autoagresję, która może powodować zagrożenie życia. Jak rozpoznać czy dziecko ma problemy ze zdrowiem psychicznym? Najczęściej są to zmiany w zachowaniu, izolacja od przyjaciół, utrata wagi, problemy z koncentracją, bóle głowy, brzucha, lęk czy smutek. Każde z tych objawów mogą prowadzić do innego schorzenia. Warto więc nie lekceważyć żadnego z nich.

Zdrowie psychiczne a pandemia

Pandemia koronawirusa w dużej mierze odbija swoje piętno na zdrowiu psychicznym. Statystyki są nieubłagane. Coraz więcej osób ma schorzenia psychiczne różnego rodzaju. Powodem jest lęk spowodowany obawą przed zagrożeniem, śmiercią, pójściem do szpitala w następstwie zachorowania i ciężkiego przebiegu choroby. Obawiamy się również o swoich najbliższych: dzieci, rodziców, dziadków, współmałżonków, ale również przyjaciół i znajomych. Pandemia negatywnie wpływa na nasze zdrowie psychiczne również poprzez izolację, której jesteśmy poddani. Brak możliwości kontaktów ze znajomymi, duże ograniczenia czy wręcz zakazy związane z życiem społecznym. Brakuje nam „normalności”, przez co często wybuchamy gniewem. Podświadomie nie godzimy się z zaistniałym stanem rzeczy. Obawy budzi również niestabilna sytuacja na rynku pracy i lęk przed jej utratą. To również trudności w znalezieniu pracy i obawa przed zapewnieniem bytu swojej rodzinie. Niepewność dotycząca przyszłości powoduje, że stan zdrowia psychicznego pogarsza się bardzo szybko. Warto obserwować swoich najbliższych, siebie nawzajem, aby w porę zareagować na niepokojące objawy.   

Nie zaniedbuj zdrowia psychicznego! Pomyśl o sobie.

O zdrowie należy dbać. Należy regularnie się badać, chodzić na profilaktyczne wizyty, przeprowadzać profilaktyczne badania. Najczęściej jednak dotyczy to ciała. Nie zapominajmy o naszej psychice. Zdrowie psychiczne jest często zaniedbywane, a objawy choroby ignorowane. Nie lekceważmy tego! Jeśli czujesz się źle, tak samo, jak w przypadku wszystkich innych dolegliwości, udaj się do specjalisty. O choroby związane z psychiką należy dbać tak samo, jak o inne. W czasach, w których żyjemy, być może nie mamy szybkiej możliwości rozmowy ze specjalistą np. z psychologiem, w cztery oczy. Pamiętajmy jednak o innych możliwościach konsultacji, równie skutecznych.

Myślmy o sobie. Jeśli czujemy, że coś jest z nami nie tak, jeśli nasze zachowanie zaczyna nas niepokoić, jeśli zauważamy problemy, nie bójmy się udać do specjalisty od zdrowia psychicznego. Warto myśleć o sobie i sobie pomóc. Mówmy o naszym zdrowiu, o tym, co nas niepokoi. Przede wszystkim dajmy sobie szansę, aby psycholog czy psychoterapeuta pomógł nam poukładać wszystkie sprawy i wrócić do normalności. Nie bójmy się przyznać, że potrzebujemy pomocy. Leczenie to nie jest temat tabu. Jeśli nie wiesz czym różni się psycholog od psychoterapeuty zajrzyj do naszego artykułu „Psycholog, psychiatra czy psychoterapeuta?”

Inicjatywy dla zwiększenia świadomości

Bardzo ważną inicjatywą dla zwiększania świadomości, jest Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego, obchodzony 10 października każdego roku. Zapoczątkowany został w 1992 r. W 2020 r. hasłem przewodnim było „Zdrowie psychiczne dla wszystkich. Większa inwestycja – większy dostęp”. Na hasło wpłynęła sytuacja pandemiczna na świecie i pogarszający się stan zdrowia psychicznego ludzi na świecie.

O zdrowiu psychicznym trzeba mówić, reagować i dbać. Jego dobry stan zależy w dużej mierze od nas samych. Dbajmy o siebie i nie bójmy się rozmawiać o swoich problemach.