Zdrowiem psychicznym człowieka zajmuje się wiele zawodów, których nazwa związana jest ze słowem „psyche” oznaczającym duszę. Do grona specjalistów, którzy zajmują się tym obszarem, są psycholog, psychoterapeuta oraz psychiatra. Dla osób, które na co dzień nie zajmują się zdrowiem psychicznym, bądź ich to w żaden sposób nie dotyczy, różnice pomiędzy tymi profesjami są niewidoczne. Zdarza się także, że nazwy tych zawodów, są używane zamiennie, co prowadzi do chaosu i niezrozumienia. Poniżej postaram się w wyczerpujący sposób wyjaśnić, jakie są różnice pomiędzy tymi specjalistami. Uporządkowanie tej wiedzy pozwoli osobom szukającym pomocy w zakresie zdrowia psychicznego, na znalezienie odpowiedniego specjalisty – psychologa, psychiatry czy psychoterapeuty.

Kim jest psycholog?

Psychologiem staje się osoba, która ukończyła studia magisterskie na kierunku psychologia. W trakcie studiów przyszły psycholog zdobywa wiedzę ogólną z różnych gałęzi psychologii. Dwa ostatnia lata studiów to nabywanie wiedzy specjalizacyjnej i odbywanie obowiązkowych praktyk dopasowanych do konkretnej specjalizacji.

Do psychologa możemy się umówić gdy:

• Odczuwamy problemy w życiu codziennym, z którymi sobie nie dajemy rady.
• Nie radzimy sobie z emocjami, stresem.
• Nasze relacje z najbliższymi nie układają się pomyślnie.
• Mamy problemy z uzależnieniami.
• Potrzebujemy zmiany w życiu.
• Trudno nam określić, co nam dolega w sferze psychicznej.
• Chcemy adoptować dziecko i musimy przejść procedury adopcyjne.
• Diagnoza psychologiczna jest niezbędna w toku leczenia psychiatrycznego czy neurologicznego.
• Chcemy wykonać testy inteligencji, kompetencji zawodowych, na dysleksję.
• Występują problemy wychowawcze.

Psycholog nie ma kompetencji do wypisywania recept oraz prowadzenia leczenia farmakologicznego. Więcej o tym kim jest psycholog piszemy w artykule „Psycholog — kto to jest, charakterystyka, kompetencje, pomoc”

Kim jest psychoterapeuta?

Psychoterapeuta jest osobą, która ukończyła szkolenie podyplomowe z zakresu psychoterapii w certyfikowanym ośrodku psychoterapii (zazwyczaj trwa ono 4 lata). Dodatkowo psychoterapeuci odbywają własną terapię i staże kliniczne i poddają się tzw. superwizji (czyli terapii prowadzonej z bardzo doświadczonym terapeutą). Psychoterapeutą może zostać osoba m.in. po studiach medycznych lub humanistycznych (takich jak psychologia, socjologia bądź pedagogika). Psychoterapeuta zajmuje się leczeniem różnych zaburzeń psychicznych, a także drogą rozwoju i zwiększaniem świadomości samego siebie.  Psychoterapia opiera się na specyficznej relacji psychoterapeuta – pacjent.

Do psychoterapeuty powinniśmy się umówić gdy:

• Przez dłuższy czas nie radzimy sobie ze swoimi uczuciami i emocjami (m.in. żałobą, smutkiem, wstydem, poczuciem winy).
• Mamy podejrzenia depresji, zaburzeń odżywiania, snu, zaburzeń osobowości, zaburzeń lękowych.
• Doświadczyliśmy przemocy, traumy, długotrwałego stresu.
• Nie radzimy sobie z niską samooceną.
• Jesteśmy w toksycznych relacjach.
• Chcemy lepiej poznać siebie i swoje potrzeby.
• Otrzymamy skierowanie od psychologa lub psychiatry.
• Odczuwamy dysfunkcje zdrowotne niewynikające z przyczyn medycznych.

Psychoterapeuta nie ma kompetencji do wypisywania recept oraz prowadzenia leczenia farmakologicznego.

Kim jest psychiatra?

Psychiatra to osoba po studiach medycznych, ze specjalnością z psychiatrii. Może przepisywać leki. Zadaniem psychiatry jest diagnoza oparta o oficjalne kryteria diagnostyczne oraz leczenie osób z zaburzeniami psychicznymi. Lekarz psychiatra może skierować pacjenta na dodatkowe badania lub obserwację do szpitala psychiatrycznego.

Psychiatrę warto odwiedzić, gdy:

• Mamy depresję o różnym stopniu nasilenia i myśli samobójcze, okaleczamy się.
• Odczuwamy napady złości, drażliwości, cierpimy na obsesyjne myślenie.
• Nie mamy na nic ochoty.
• Zauważamy niepokojące zmiany w osobowości.
• Konieczne jest przepisanie leków farmakologicznych na receptę.
• Tracimy kontakt z rzeczywistością.
• Cierpimy z powodu zaburzeń snu.

Bez dodatkowego wykształcenia psychiatra nie może prowadzić psychoterapii.

Kompetencje psychologa, psychoterapeuty i psychiatry wydają się czasem pokrywać. Nierzadko wielu specjalistów ma podwójne uprawnienia tzn. dana osoba jest zarówno psychologiem jak i psychoterapeutą bądź psychiatrą i psychoterapeutą. Niemniej jednak są to trzy odrębne zawody. Często specjaliści tych zawodów współpracują ze sobą. Bywa tak, że dla skuteczności leczenia pacjenta należy połączyć psychoterapię z lekami. Takie przypadki spotyka się np. przy leczeniu niektórych depresji czy zaburzeń odżywiania. Dla pacjentów bardzo istotną informacją jest fakt, że zarówno psycholog, psychoterapeuta jak i psychiatra mają obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej. 

Krótkie podsumowanie pokazujące kim jest psycholog, psychoterapeuta i psychiatra.

Obszar porównania	Psycholog	Psychoterapeuta	Psychiatra
Wykształcenie	Magister studiów na kierunku psychologia.	Magister studiów humanistycznych + 4-letni kurs psychoterapii zakończony zdobyciem certyfikatu.	Lekarz po studiach medycznych specjalizujący się w psychiatrii.
Uprawnienia	Przeprowadzanie diagnozy psychologicznej.	Prawo prowadzenia psychoterapii.	Wystawianie recept, zwolnień lekarskich, skierowań na badania.
Obszar pracy	Pomoc psychologiczna (wsparcie w kryzysach, psychoedukacja, pomoc w rozwiązywaniu problemów życiowych), diagnoza psychologiczna, opiniowanie.	Prowadzenie procesu psychoterapeutycznego w celu długotrwałej poprawy psychologicznego funkcjonowania.	Diagnoza zaburzeń psychicznych i leczenie farmakologiczne.
Rodzaje problemów do rozwiązania	Konkretny problemem: wychowawczy, konflikt, komunikacja. Potrzeba: diagnozy, opinii, oceny.	Potrzeba trwałej zmiany jakościowej w funkcjonowaniu w codziennym życiu.	Utrata kontroli nad życiem. Potrzeba leków, które są w stanie ją przywrócić (silne stany lękowe, depresyjne, myśli samobójcze, samookaleczenia).

Poznanie profesji psychologa, psychoterapeuty i psychiatry pozwala na świadomy wybór odpowiedniego specjalisty. Warto wiedzieć, kto jest kim i jak może nam pomóc. W sytuacji kryzysowej, gdy mamy problem z naszym zdrowiem psychicznym, możemy poszukać specjalisty, który zapewni nam odpowiednie leczenie, terapię czy wsparcie.