Osobowość narcystyczna przejawia się u osób, które przekonane są o swojej wyjątkowości. Myślą, że są stworzeni do wyższych celów. Wykazują się pogardą do innych osób, arogancją i brakiem empatii w stosunku do innych. Narcyzm sprawia, że człowiek skupia się na sobie, co jest wynikiem wewnętrznej potrzeby kontaktów wyłącznie ze sobą samym. Jednocześnie nie może funkcjonować bez innych ludzi, potrzebuje ich uznania, pochwał, adoracji. 

Kim jest narcyz (osobowość narcystyczna)?

Osoby o osobowości narcystycznej nie są zainteresowane relacjami, które wymagałyby od nich dawania czegokolwiek. Najprościej można zdefiniować narcyzm jako miłość własna. Sam termin „narcyzm” wywodzi się z mitologii greckiej. Mit opowiadający historię Narcyza przedstawia go jako osobę dumną, wybredną, arogancką. Za swoje zachowanie zostaje on ukarany przez Afrodytę. W wyniku tego jest skazany na zakochanie się we własnym odbiciu. Kluczowymi cechami, które odróżniają narcyzów od innych, są:

• nadmierna pewność siebie,
• dążenie do dominacji,
• nieuwzględnianie uczuć innych,
• potwierdzanie własnej wartości poprzez skupianie uwagi innych na sobie,
• odczuwanie niepokoju i niecierpliwość.

Narcyzm należy do tzw. „ciemnej triady”, który uzupełniają makiawelizm i psychopatia. Ich wspólną cechą jest egocentryzm i przedmiotowe traktowanie ludzi.

Narcyzm – przyczyny

Przyczyn narcyzmu nie można jednoznacznie określić. Najpopularniejsza teoria wskazuje, że wpływ na taki typ osobowości ma kilka czynników. Są to obciążenia genetyczne, wychowanie oraz czynniki środowiskowe. W procesie wychowania rodzice traktujący dziecko w taki sposób, że przekonują je o jego wyjątkowości, stawiają na piedestale. Dziecko utwierdza się w przekonaniu, że jest najważniejsze i nie uczy się, że inni mają własne potrzeby. Wzrasta w nim poczucie, że wszystko mu się należy oraz buduje się z nim przeświadczenie, że zostało stworzone do wyższych celów. Problem ten występuje także u dzieci, których rodzice nie poświęcają im uwagi. Skutkiem takiego chłodu emocjonalnego doznawanego od rodziców jest zwrócenie się dziecka ku samemu sobie, by zaspokoić deficyt miłości. Narcyzm może również pojawić się na wskutek traumatycznych przeżyć. Odwrócenie się od zewnętrznego świata, które niosło ze sobą ból i cierpienie  na rzecz zwrócenie się w stronę samego siebie. 

Jakie są objawy narcyzmu?

Narcyzm jest zaliczany do kategorii innych zaburzeń osobowości i diagnozuje się go, gdy jest spełnionych co najmniej pięć z poniższych kryteriów:

• aroganckie, wyniosłe zachowanie,
• wykorzystywanie innych do osiągania własnych celów,
• zawyżone poczucie własnej wartości,
• wiara we własną wyjątkowość,
• brak empatii,
• częsta zazdrość,
• przesadne oczekiwanie spełniania życzeń,
• przekonanie o swoim powodzeniu, urodzie, sukcesie,
• potrzeba nadmiernego podziwu

Rodzaje osobowości narcystycznej

Istnieje wiele podziałów osobowości narcystycznej. Jedną z nich stworzył amerykański psycholog Theodore Millon. 

Wyróżnia on cztery rodzaje:

Osobowość narcystyczna pozbawiona zasad

Taki typ osobowości nie jest zainteresowany innymi ludźmi. Koncentruje się na zaspokajaniu własnych potrzeb. Charakteryzuje go całkowity brak empatii, nie odczuwa lęku, nie obawia się konsekwencji. Jest pozbawiony zasad, gardzi innymi ludźmi, jest podstępny i mściwy.

Osobowość narcystyczna kompensacyjna

Źródłem rozwoju tego typu zaburzenia jest dzieciństwo, gdzie dana osoba odniosła krzywdy psychiczne. Zaburzenie osobowości, które wykształciło się we wcześniejszym okresie życia, cechuje duża wrażliwość na krytykę. W relacji z innymi osobami prezentuje swoją wyższość i arogancję.

Osobowość narcystyczna uwodzicielska

Ten rodzaj osobowości nieustannie prowadzi flirt z podtekstem erotycznym, nawet w sytuacjach, które nie pasują do sytuacji. Wszystko robi to dla własnej przyjemności i potrzeby bycia uwielbianym.

Osobowość narcystyczna elitarna

Ten typ osobowości jest przekonany o własnej wyjątkowości, posiadaniu szczególnych praw i przywilejów. Cechuje go obnoszenie się w pokazywaniu innym, jaki jest wspaniały (poprzez dyplomy, nagrody itp.) oraz duża ochota reklamowania swojej osoby. 

Narcyz w życiu codziennym

Zaburzenie osobowości wpływa na wiele sfer życia. Klasyczne zachowanie narcyza w codziennym życiu przejawia się wyolbrzymianiem swoich zasług i wysiłków. Dzieje się tak nie tylko przy istotniejszych rzeczach, lecz dotyka także tych najdrobniejszych, jak chociażby codzienne obowiązki domowe. Narcyz dostrzega i podkreśla swój udział w każdej aktywności, jednocześnie nie zauważając zasług innych członków rodziny. Bardzo łatwo przychodzi narcyzowi sprawianie, że inne bliskie mu osoby mają poczucie winy. Dzieje się tak w sytuacji, gdy ktokolwiek spróbuje go skrytykować. W życiu zawodowym odbiór zachowania i pracy narcyza jest skrajny. Oznacza to, że narcyz jest albo uwielbiany, albo nielubiany. Jednak znacznie częściej z uwagi, że jest niekoleżeński, fałszywy oraz przypisuje sobie większość zasług, jest odbierany negatywnie.

Diagnozowanie i leczenie osobowości narcystycznej

Diagnozowanie narcyzmu polega na kilkukrotnych spotkaniach ze specjalistą, który leczy tego typu zaburzenia. Najczęściej jest to kwalifikowany psychoterapeuta, który korzysta z odpowiednich testów oraz wywiadu. Kilka spotkań w trakcie diagnozy jest niezbędne z uwagi na fakt, że osobowość narcystyczna może mieć kilka oblicz. Narcyz potrafi być dobrym manipulatorem, może wydawać się wylękniony. Sam proces leczenia bywa długotrwały, dlatego, że dotyka on najgłębszych struktur charakteru danej osoby. Terapia zaburzeń narcystycznych prowadzona jest przez psychoterapeutę. Niekiedy sam proces leczenia musi być wspierany farmakologicznie. Skuteczność terapii jest na wysokim poziomie. Oczywiście tylko wtedy, gdy pacjent będzie mocno zainteresowany współpracą z terapeutą.