Psychopatia (osobowość dyssocjalna) to zaburzenie osobowości, które dotyka psychopatów, czyli osób z antyspołecznymi cechami osobowości. Charakteryzuje ich brak empatii, zmniejszona zdolność do wyrzutów sumienia oraz niska kontrola behawioralna. Psychopaci uważani są za jednostki, które samodzielnie i bez ograniczeń żyją w społeczeństwie. Wielu z nich opanowało do perfekcji manipulowanie innymi osobami, są uroczy i wzbudzają zaufanie. Dla osiągnięcia własnych celów potrafią być bezwzględni. Dla otoczenia psychopata jest trudno rozpoznawalny, ponieważ z pozoru niczym się nie wyróżnia, a nawet jego zachowanie postrzegane jest jako interesujące. Psychopaci nie żyją w zgodzie z ogólnie przyjętymi normami społecznymi i moralnymi. Najważniejsze dla tej grupy osób jest dbanie o własne potrzeby, osiąganie swoich celów nawet jeśli wymaga to posuwania się do łamania prawa. 

Psychopata — przyczyny powstania osobowości

Nie ma jednoznacznych informacji co do przyczyn odpowiedzialnych za rozwój psychopatii. Niemniej jednak większość psychologów uważa, że źródłem tego zaburzenia są błędy wychowawcze czy traumatyczne sytuacje z dzieciństwa. Pewne cechy psychopatii można również znaleźć w genach dziedziczonych od przodków. Błędy genetyczne skutkują zaburzeniami w funkcjonowaniu układu nerwowego. Następstwem tych nieprawidłowości są zmiany w budowie mózgu i w konsekwencji występuje jego niedojrzałość. Tak więc przyczyny zaburzenia dyssocjalnego leżą zarówno w czynnikach środowiskowych jak i genetycznych. Wśród czynników środowiskowych można wymienić przemoc i wykorzystywanie seksualne, brak, albo niska relacja rodzic – dziecko czy molestowanie przez rodzica. 

Objawy osobowości psychopatycznej

Psychopaci charakteryzują się wysokim poczuciem wartości oraz nieuznawaniem autorytetów, norm społecznych i moralnych. Nie występuje u nich poczucie winy, czy wyrzuty sumienia. 

Inne objawy charakterystyczne dla psychopatów:

• brak empatii,
• patologiczna skłonność do kłamstwa oraz manipulacja innymi,
• nieodczuwanie lęku i strachu,
• nieumiejętność nawiązywania głębokiej relacji uczuciowej,
• brak odpowiedzialności za własne zachowanie, słaba kontrola zachowania,
• szybki przypływ gniewu, agresji, frustracji,
• łatwość wypowiedzi, powierzchowny urok osobisty,
• zachowania antyspołeczne w dorosłym życiu,
• ubogie życie seksualne

Cechy psychopaty:

• samolubstwo,
• oziębłość,
• obojętność,
• kłamliwość,
• impulsywność,
• płytka emocjonalność.

Psychopata w związku

Psychopata potrafi być czarujący i ujmujący. Łatwo zdobywa zaufanie partnera/partnerki poprzez umiejętność komplementowania czy zabiegania o drugą połówkę. Umiejętnie stosując techniki manipulacji oraz trafnie odczytując potrzeby emocjonalne drugiej osoby, zdobywa zaufanie i względy. Tworzy się w wyniku tego toksyczny związek, z którego zdrowemu partnerowi jest ciężko się wyplątać. Jedynym wyjściem z takiego związku jest podjęcie drastycznych kroków i zerwanie relacji z psychopatą. Pomocne dla takiej decyzji może być wsparcie przyjaciół lub rozpoczęcie psychoterapii. Pozostanie w takiej relacji, sprowadza się do życia z oprawcą, który regularnie znęca się psychicznie, działa destrukcyjnie i uzależnia emocjonalnie. Psychoterapia powinna pomóc w powrocie do normalności poprzez odzyskanie sił i wiary oraz właściwej oceny rzeczywistej sytuacji.

Diagnozowanie i leczenie psychopatii

Diagnozowanie psychopatii opiera się na wykorzystaniu koncepcji Hare’a poprzez skalę skłonności psychopatycznych oraz przeprowadzonym wywiadzie z pacjentem. Oceniane jest natężenie cech psychopatycznych u danej osoby. Postawienie diagnozy jest jednak trudne, gdyż badający musi wziąć pod uwagę, chociażby fakt skłonności psychopaty do konfabulacji i manipulowania otoczeniem. Sam proces leczenia zawiera zazwyczaj łączenie np. farmakologii oraz psychoterapii. Terapia koncentruje się na zwiększeniu u pacjenta zdolności do odczuwania empatii i wyrażania uczuć. Dodatkowym celem spotkań z psychoterapeutą jest wygaszanie negatywnych zachowań i wzmacnianie tych pozytywnych. Psychopaci podchodzą z dużą rezerwą do leczenia i rzadko chcą współpracować. Nie widzą oni potrzeby dokonywania zmian w swoim życiu i sposobie myślenia. Według psychopaty to osoby wokół mają problem z jego zachowaniem, a nie on sam, więc nie widzi potrzeby, by to zmieniać. Przy takim nastawieniu skuteczność leczenia zazwyczaj jest bardzo niska.