Zaburzenia psychiczne to wszelkiego rodzaju odstępstwa od stanu zdrowia psychicznego. Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zaburzenia psychiczne dotykają w ciągu życia około 25% ludzi. Są ściśle powiązane z chorobami somatycznymi i mogą je poprzedzać, jak i pojawiać się w ich konsekwencji. Osoby cierpiące na zaburzenia psychiczne żyją nawet o 20 lat krócej niż średnia długość życia populacji.  Jest to efektem samobójstw będących konsekwencją depresji, chorób afektywnych dwubiegunowych, uzależnień czy schizofrenii. Według WHO tylko połowa osób cierpiąca na zaburzenia psychiczne otrzymuje pomoc, z czego jeszcze mniejsza część otrzymuje pomoc adekwatną.

Zaburzenia psychiczne – definicja

Amerykańskie Towarzystwo  Psychiatryczne jako definicję zaburzenia psychicznego podaje stan, w którym:

• Występują znaczące zaburzenia myśli, uczuć i zachowań. Osoba dotknięta zaburzeniem doświadcza negatywnych i bezcelowych myśli i emocji oraz wykazuje zachowania odbiegające od przyjętych norm.
• Zaburzenia są odzwierciedleniem dysfunkcji: biologicznych, psychologicznych czy rozwojowych.
• Występuje silny stres lub pogorszenie w codziennym funkcjonowaniu.
• Nie są przejawem oczekiwanych ani społecznie akceptowanych reakcji na konkretne wydarzenia. 

Przy określeniu czy ktoś ma zaburzenie psychiczne, powstaje dylemat związany, chociażby z brakiem jednoznacznej zgody co do tego, gdzie leży granica między normą a zaburzeniem. W związku z tym bliższe poznanie tej problematyki staje się niezwykle istotne z uwagi na negatywne oddziaływanie zaburzeń na nasze zdrowie. Pomocne w rozpoznaniu zaburzeń psychicznych powinny być informacje poniżej.

Kogo dotyczą zaburzenia psychiczne?

Choroby psychiczne dotykają różnych warstw i środowisk społecznych. Osoby, które doświadczają różnego rodzaju deprywacji (niezaspokojenie potrzeb biologicznych bądź psychologicznych) są grupą szczególnie narażoną na zaburzenia psychiczne. Kolejną grupą ryzyka są osoby przeżywający stres związany z niepewnością statusu społeczno – ekonomicznego. Następną, szczególną grupą narażoną na ryzyko chorób psychicznych są dzieci i młodzież. Wynika to z nadużywania środków psychoaktywnych, kontaktu z agresją, zachowaniami antyspołecznymi, ograniczeniem szans życiowych w okresie dojrzewania. 

Rodzaje zaburzeń psychicznych

Wyróżnia się bardzo wiele różnych typów zaburzeń psychicznych. Niektóre z nich wpływają na całokształt funkcjonowania człowieka, a inne pogarszają jego funkcjonowanie z jakimś aspekcie życia. W psychiatrii dokonano klasyfikacji chorób psychicznych, które w pomocny sposób porządkują informacje charakteryzujące poszczególne zaburzenia. 

Klasyfikacja zaburzeń psychicznych:

Organiczne zaburzenia psychiczne włącznie z zespołami objawowymi

Do tej grupy należą otępienia, które są związane z zaburzeniami poznawczymi. Zalicza się tutaj takie choroby jak Alzheimera, czy otępienie czołowo-skroniowe. Podłożem tych zaburzeń jest choroba lub uszkodzenie mózgu.

Związane ze stosowaniem substancji psychoaktywnych 

Substancje psychoaktywne takie jak alkohol, narkotyki czy leki mogą prowadzić do zaburzeń po ich zażyciu jak i przyczyniają się do powstania zakłóceń psychicznych w przyszłości. 

Zaburzenia urojeniowe, schizofrenia i zaburzenia schizofreniczne

Charakteryzuje zaburzenia w sferze emocjonalnej, myślenia i spostrzegania. Zakłócone jest poczucie własnej odrębności, zdolności kierowania sobą oraz relacje z innymi. Mogą pojawić się objawy halucynacyjne (wzrokowe, słuchowe, węchowe, dotykowe, smakowe) lub urojenia, czyli fałszywe przekonania, postawy wobec rzeczywistości.

Zaburzenia nastroju (afektywne)

Zalicza się tutaj następujące rozpoznania: epizody maniakalne, zaburzenia afektywne dwubiegunowe, zaburzenia depresyjne nawracające, epizody depresyjne. Ta grupa dotyczy zaburzeń emocjonalnych. Przyjmują one postać depresji, czy obniżenia nastroju, której towarzyszy poczucie beznadziei, utraty zainteresować oraz spadek energii. Mania z kolei wiąże się ze zwiększoną aktywnością fizyczną i psychiczną, której towarzyszy brak zahamowań w kontaktach z innymi. Występująca choroba afektywna dwubiegunowa okresy depresji przeplatają się okresami manii. Zaburzenia te mogą mieć postać urojeń, omamów słuchowych, zaburzeń koncentracji.

Zaburzenia nerwicowe

Ta grupa obejmuje zaburzenia lękowe w postaci fobii, lęk paniczny (któremu towarzyszą różnego rodzaju bóle), zaburzenia lękowe uogólnione, zaburzenia depresyjne i lękowo mieszane, nerwica natręctw. Cechą wspólną nerwic jest doświadczanie przez osoby różnego rodzaju lęku. O nerwicach i fobiach pisaliśmy w naszych poprzednich artykułach, które znajdują się tutaj.

Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi

Do tej grupy należą: zaburzenia odżywiania, zaburzenia snu, dysfunkcje seksualne, nadużywanie substancji niepowodujących  uzależnienia. Do najbardziej znanych zaburzeń odżywiania należą anoreksja i bulimia. Z kolei do najpowszechniejszych zaburzeń snu zalicza się parasomnie (czyli zjawiska, do których dochodzi w czasie snu) i dyssomnie (dotyczą nieprawidłowej ilości i jakości snu). Zaburzenia psychoseksualne dotyczą np. utraty potrzeb seksualnych, awersji seksualnych, przedwczesny wytrysk oraz fetyszyzm, ekshibicjonizm czy  pedofilia i zaburzenia preferencji seksualnych.

Upośledzenie umysłowe

Wiąże się niepełnym rozwojem umysłu i obniżonym poziomem zdolności poznawczych, społecznych, ruchowych.

Zaburzenia osobowości

Wyróżnia się tutaj tzw. specyficzne zaburzenia osobowości (np. osobowość zależna mająca tendencję do wycofywania się i oddawania innym odpowiedzialności za swoje decyzje czy osobowość chwiejna emocjonalnie), mieszane zaburzenia osobowości, zaburzenia nawyków i popędów (hazard, kradzieże patologiczne).

Zaburzenia rozwoju psychicznego

Dotyczą zaburzeń mowy, rozwoju, umiejętności szkolnych, całościowe zaburzenia rozwojowe (np. autyzm).

Zaburzenia zachowania i emocji mające swe źródło w dzieciństwie czy w wieku młodzieńczym.

Szeroka grupa zaburzeń: związanych z nadpobudliwością ruchową, zaburzeniem sfery emocjonalnej (lęk przed separacją, związany z rywalizacją w rodzeństwie, z walką o uwagę rodziców), zaburzenia opozycyjno – buntownicze.

Zaburzenia psychiczne – leczenie

W zależności od rodzaju odchylenia stosuje się różne formy terapii dedykowane do konkretnego zaburzenia. Kluczem jest tutaj właściwa diagnoza, którą może postawić psycholog, psychoterapeuta czy psychiatra. Szerokie spektrum chorób związanych z psychiką determinuje inną formę pomocy dla pacjenta. Proces leczenia zaburzeń psychicznych obejmuje zatem rozpoznanie, leczenie i profilaktykę. Koncentruje się na oddziaływaniach psychoterapeutycznych wspomaganych czasami farmakologią.