Zaburzenia odżywiania to choroby należące do grupy zaburzeń psychicznych, które dotykają coraz większej grupy naszego społeczeństwa, a osoby chore nadmiernie skupiają się na jedzeniu, wadze i wyglądzie.  Do najbardziej spotykanych zaburzeń odżywiania należą anoreksja i bulimia. To jednak niejedyne choroby, które zaliczają się do tej kategorii. Zaburzenia odżywiania to choroby bardzo poważne, a nieleczone mogą być tragiczne w skutkach. Jednak rozpoznane we wczesnym stadium są możliwe do wyleczenia. Dowiedz się co to są zaburzenia odżywiania, jakie są ich objawy, które choroby do nich należą oraz jak można je leczyć.

Co to są zaburzenia odżywiania?

Zaburzenia odżywiania to choroba, która charakteryzuje się nieprawidłowościami łaknienia na tle psychicznym. Przyczyny zaburzeń nie są dokładnie znane. Wyróżnia się jednak czynniki ryzyka, które mogą doprowadzić do choroby. Są to między innymi: brak akceptacji, presja, niskie poczucie własnej wartości, czynniki genetyczne, konflikty, lęk przed dojrzewaniem, depresja, uzależnienia.

Zaburzenia odżywiania – objawy

Objawy zaburzeń odżywiania różnią się w zależności od rodzaju zaburzenia. 

W anoreksji są to przede wszystkim: niska masa ciała, skupienie na swoim wyglądzie i wadze, utrata miesiączki w kolejnych 3 cyklach. 

Objawy bulimii to: skupienie na swoim wyglądzie i wadze, jak również przejmowanie się wzrostem wagi, problemy ze zdrowiem zębów np. próchnica, spowodowane wymiotami. Przy zespole nocnego jedzenia objawem jest mała ilość spożywanych posiłków w ciągu dnia, które są uzupełniane nocą. 

Jedzenie kompulsywne objawia się szybkim, nadmiernym przyjmowaniem posiłków, po którym następuje poczucie winy. Objawem jest tutaj również jedzenie w samotności z poczuciem wstydu.

Objawy zaburzeń odżywiania nie mają bardzo jasnego początku choroby. Pojawiają się one stopniowo i nie są łatwe do zauważenia. Istotna jest rola najbliższych osób do obserwowania siebie nawzajem i wychwycenia zmian w zachowaniu.

Kiedy pojawiają się zaburzenia odżywiania?

Zaburzenie odżywiania najczęściej pojawia się u młodych kobiet oraz u dziewczynek w okresie pokwitania. Na zaburzenia odżywiania cierpią również chłopcy i mężczyźni, jednak w znacznie mniejszym stopniu niż kobiety. W tych grupach zaburzenia odżywiania mogą pojawić się najczęściej. Jednak nie znaczy to, że tylko te osoby mogą zachorować. Tak naprawdę problemy z odżywianiem mogą dosięgnąć każdego człowieka, nawet dzieci czy osoby starsze. 

Zaburzenia odżywiania – rodzaje

Zaburzenia odżywiania dzieli się, według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10, na dwie grupy: zaburzenia specyficzne i zaburzenia niespecyficzne.

Do zaburzeń specyficznych są zaliczane:

• Jadłowstręt psychiczny – anorexia nervosa – choroba, która objawia się ograniczaniem przyjmowania pokarmów. Jest to działanie świadome, a prowadzi do spadku masy ciała, niedożywienia, wychudzenia. Chorobie tej towarzyszy zaburzenie wizerunku swojego ciała i bardzo duża obawa przed przytyciem. Anoreksja to choroba, która nieleczona, stanowi zagrożenie życia.
• Jadłowstręt psychiczny atypowy – anorekcja atypowa – choroba bardzo zbliżona do anoreksji. Charakteryzuje się spadkiem masy ciała. Nie towarzyszą jej jednak typowe objawy jadłowstrętu np. lęk przed przytyciem lub mają one niewielkie nasilenie.
• Żarłoczność psychiczna – bulimia nervosa – choroba, która charakteryzuje się powracającymi napadami objadania się, które prowadzą do zwiększenia masy ciała. Osoba cierpiąca na bulimię traci kontrolę nad ilością spożywanego jedzenie. Następnie z poczucia winy, doprowadza do wymiotów lub innych działań, takich jak zażywanie środków przeczyszczających czy głodówka.
• Atypowa żarłoczność psychiczna – podobnie jak bulimia, charakteryzuje się epizodami objadania się oraz przyjmowania środków przeczyszczających. Nie występuje tutaj jednak znaczna zmiana w masie ciała oraz nadmierna koncentracja na nim.

Do zaburzeń niespecyficznych są zaliczane:

• Zespół nocnego jedzenia – niekontrolowane jedzenie w nocy, które może być świadome (chory pamięta, że jadł w nocy) lub nieświadome (chory jadł w nocy lunatykując). Osoba cierpiąca na zespół nocnego jedzenia przyjmuje tyle samo kalorii, co osoba zdrowa, jednak większość w ciągu dnia.
• Napady objadania się – to spożywanie nadmiernej ilości jedzenia, któremu to towarzyszy utrata kontroli. Brak kontroli sprawia, że chory w momencie rozpoczęcia jedzenia, nie może przestać. Epizody powtarzają się, a poprzez ich częstotliwość można wyróżnić stopnie nasilenia: łagodne, umiarkowane, ciężkie, bardzo ciężkie.
• Zespół przeżuwania (zespół ruminacji) – przewlekle cofanie się pokarmów z żołądka do jamy ustnej, które są ponownie przeżuwane, połykane lub wypluwane. Występujące wymioty występują bez prowokowania. Przyczyny występowania zespołu przeżuwania nie są do końca znane.
• Jedzenie kompulsywne – polega na spożywaniu dużych ilości pokarmów lub stałym podjadaniu, niezależnie od odczuwanego głodu. Zachowanie to jest niekontrolowane.

Czy zaburzenia odżywiania można wyleczyć?

Zaburzenia odżywiania można wyleczyć za pomocą psychoterapii, a najbardziej polecaną metodą jest psychoterapia poznawczo – behawioralna. Wyleczenie problemów z odżywianiem nie jest łatwe. Potrzebna jest systematyczna praca z psychoterapeutą. Całkowite wyleczenie jest jednak możliwe do osiągnięcia. Psychoterapia trwa od kilku miesięcy do nawet kilku lat. Jej długość jest zależna od występowania dodatkowych czynników np. współistnienie innych zaburzeń (np. depresja), podejście pacjenta do leczenia, funkcjonowanie w społeczeństwie, gotowość najbliższych osób do zmian relacji z osobą chorą. Zaburzenia odżywiania często leczy się również somatycznie, ze względu na wyniszczenie organizmu. Stosuje się uzupełnienie płynów i elektrolitów. Niezbędna jest wówczas współpraca kilku specjalistów m.in. lekarza rodzinnego. Warto również w przypadku zaburzeń odżywiania, aby osoba chora była pod opieką dietetyka, który przywróci na właściwe tory wzorzec prawidłowego odżywiania.

Zobacz również inne rodzaje zaburzeń.