Anoreksja, inaczej jadłowstręt psychiczny, to zaburzenie odżywiania, które dotyka zarówno ciało, jak i psychikę. Dotyczy głównie dziewcząt i młodych kobiet, w mniejszym stopniu mężczyzn. W skali globalnej szacuje się, że na tę chorobę cierpi około 2 milionów ludzi. W Polsce ta choroba dotyka do 1,8% dziewcząt w wieku do 18 lat. Ta jednostka chorobowa charakteryzuje się stałą obawą przed tyciem, czy zmianą kształtu ciała. Osoby, których dotyka to zaburzenie najczęściej podejmują szereg działań w celu uzyskania niskiej masy ciała. Żyją w przekonaniu, że mają nadwagę, bądź są otyli. Osoby cierpiące na anoreksję unikają spożywania posiłków z bliskimi. Gdy są sami chowają jedzenie, wyrzucają je udając przed bliskimi, że już zjedli. Dodatkowo strach przed przytyciem skłania osoby chore do przyjmowania środków przeczyszczających i prowokujących wymioty. Pomimo coraz gorszego stanu, osoby chorujące na jadłowstręt psychiczny nie mają poczucia w jak złym stanie jest ich organizm i np. podejmują aktywność fizyczną. 

Rodzaje anoreksji

Jadłowstręt psychiczny dzieli się na dwa typy:

• Typ restrykcyjny – charakteryzuje się utratą masy ciała i stałym ograniczeniem ilości i kaloryczności posiłków.
• Typ bulimiczny – chory ogranicza ilość przyjmowanego pożywienia. Miewa okresy przejadania, prowokowania wymiotów i przyjmowania leków przeczyszczających i moczopędnych. 

Anoreksja – przyczyny

Nie występuje jedna przyczyna jadłowstrętu psychicznego. Źródłem choroby jest pochodną czynników biologicznych (genetycznych), psychologicznych i środowiskowych. 

Przyczyny genetyczne anoreksji:

• choroby układu pokarmowego,
• niekorzystne czynniki występujące w okresie ciąży i okołoporodowym,
• zaburzenia karmienia we wczesnym dzieciństwie,
• skłonności do perfekcjonizmu, wrażliwości i wytrwałości.

Do przyczyn psychologicznych można zaliczyć:

• zaburzenia osobowości,
• zaburzenia obrazu własnego ciała,
• wysokie ambicje oraz potrzeba odniesienia sukcesu,
• niską samoocenę, 
• traumę psychologiczną lub fizyczną,
• nadwrażliwość na krytykę, lękliwość,
• problemy uczuciowe,
• rozwój seksualny.

Na przyczyny środowiskowe składają się:

• powszechny kult piękna i szczupłej sylwetki,
• promowanie nadmiernej aktywności fizycznej, przekazów o chudych modelkach,
• promowanie szczupłej sylwetki jako symbolu sukcesu, większego poważania w społeczeństwie.

Objawy anoreksji

Objawy anoreksji zazwyczaj zauważa się w okresie dojrzewania. Z uwagi na groźne konsekwencje warto znać wczesne objawy, by móc odpowiednio zareagować, poprzez pomoc osobie chorej. Pierwsze symptomy świadczące o jadłowstręcie psychicznym to przede wszystkim nadmierna koncentracja nad obrazem swojego ciała oraz towarzyszące temu stałe niezadowolenie. Typowymi objawami u osób cierpiących na anoreksję jest rozdrażnienie albo apatia. Innymi niepokojącymi symptomami świadczącymi, że osoba ma jadłowstręt psychiczny jest utrata wagi ciała, unikanie jedzenia, wymioty. Kolejnym niepokojącym symptomem jest unikanie kontaktów z rówieśnikami oraz nieuczestniczenie w życiu społecznym. 

Do pozostałych objawów anoreksji zaliczamy:

• obniżenie ciśnienia krwi poniżej 120/70 mm HG,
• obniżenie temperatury podstawowej ciała poniżej 36 stopni Celsjusza,
• utrata tkanki tłuszczowej i masy mięśniowej,
• zasinienie część i kończyn i obrzęki,
• zanik cyklu menstruacyjnego,
• wypadanie włosów,
• odwodnienie,
• nietolerancja na zimno,
• bezsenność, zmęczenie,
• stany zapalne żołądka i jelit,
• zapalenie dziąseł i próchnica,
• zaburzenia rytmu serca,
• anemia, małopłytkowość, niska liczba leukocytów, 
• osteoporoza,
• zaburzenia pracy nerek.

Anoreksja – rozpoznanie

Diagnozowanie anoreksji może być utrudnione ze względu na różnorodne przyczyny, które towarzyszą tej chorobie. Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne określiło kryteria, które pomagają rozpoznać jadłowstręt psychiczny. 

Do podstawowych kryteriów diagnostycznych zaliczamy:

• Utratę masy ciała co najmniej 15% poniżej wagi prawidłowej lub oczekiwanej dla danego wzrostu i wieku chorego.
• Występowanie natrętnych myśli związanych z postrzeganiem siebie jako osoby otyłej oraz występujący strach przed przytyciem.
• Unikanie tuczącego pożywienia oraz prowokowanie wymiotów, praktykowanie wyczerpujących ćwiczeń fizycznych, stosowanie środków przeczyszczających, leków tłumiących łaknienie lub środków moczopędnych.
• Zaburzenia endokrynne: u kobiet objawiają się zanikiem miesiączkowania, a u mężczyzn utratą zainteresowań seksualnych oraz potencja.

Dodatkowym kryterium jest wskaźnik BMI poniżej poziomu 17,5. 

Anoreksja – leczenie

Osoby chore na anoreksję bardzo długo nie mają świadomości choroby, rzadko zgadzają się na wizytę u specjalisty. Złożoność choroby sprawia, że leczenie często obejmuje opiekę nad sferą psychiczną jak i somatyczną. W pierwszym przypadku pomoc specjalistyczną otrzymamy od psychologa, psychiatry bądź psychoterapeuty. W przypadku zaburzeń somatycznych może być potrzebna współpraca z internistą, ginekologiem, endokrynologiem czy dietetykiem. Celem leczenia anoreksji jest doprowadzenie organizmu do stanu niezagrażającego zdrowiu i życiu pacjenta. Cały proces ma na celu przywrócenie prawidłowej masy ciała, wyrównanie niedoborów żywieniowych oraz wyleczenie fizycznych następstw długotrwałego niedożywienia. By leczenie zakończyło się sukcesem zdarza się, że chora osoba jest izolowana od toksycznego środowiska. Wiąże się to ze zmianą szkoły, pracy czy poszukaniem nowych znajomych.

Proces powrotu do zdrowia

Proces powrotu do zdrowia jest często długotrwały i w zależności jak choroba jest zaawansowana może trwać od 4 do 6 lat. Powodzenie leczenia w dużej mierze zależy od współpracy ze specjalistami od zdrowia psychicznego. Korzystanie z terapii zmierza do przywrócenia zdrowych nawyków odżywiania, nauczenia pacjenta samoakceptacji oraz wzmocnienia poczucia własnej wartości. Stała opieka psychoterapeuty czy psychologa jest ważna, chociażby na podatność chorego na załamania i pojawiającą się chęć rezygnacji z terapii. W całym okresie leczenia powinna uczestniczyć rodzina pacjenta, by czuł on wsparcie w codziennym radzeniu sobie z chorobą.

Zobacz artykuł „Zaburzenia odżywiania – czym są, kiedy się pojawiają, jak leczyć”