Osobowość borderline, znana także jako osobowość z pogranicza, to najczęściej diagnozowane zaburzenie osobowości. Specjaliści szacują, że tego typu zaburzenia może dotykać od 1,6 do 6 procent populacji. W przeszłości uważano, że borderline jest częściej rozpoznawane u kobiet.

Co to jest borderline i na czym polega?

Borderline nie jest chorobą, ale rodzajem zaburzenia psychicznego. Dotyczy przede wszystkim sposobu przeżywania i reagowania. Zaburzenia borderline określane są mianem osobowości chwiejnej emocjonalnie. Cechuje się niestabilnością emocji i nastrojów, dużą impulsywnością i zmiennością zachowań. Zachowania, które składają się na borderline, powtarzają się i nie zmieniają pod wpływem doświadczeń, jak to ma miejsce u innych osób. Osobowość borderline to swoisty huragan, który wdziera się we wszystkie obszary życia i sieje spustoszenie. Osoby z tym zaburzeniem w jednej chwili mogą wydawać się bardzo szczęśliwe, żeby zaraz wybuchnąć złością. Cechy, jakie ma osobowość borderline to przede wszystkim trwałe uczucie pustki i braku celowości w życiu, które osoba z borderline próbuje wypełnić emocjonalnymi relacjami interpersonalnymi. 

Typy osobowości borderline

Można wyróżnić 4 odmiany osobowości borderline.

Są to:

• Osobowość zniechęcona – uległa, bardzo oddana i kurczowo trzymająca się bliskiej osoby. Cechuje ją poczucie bezradności, a nawet najdrobniejsze sprawy stają się trudne do wykonania.
• Osobowość autodestrukcyjna – wykazuje tendencję do samobójstw, jest skupiona na sobie. Złość kieruje na siebie, uczucia dusi w sobie.
• Osobowość impulsywna – dąży do bycia w centrum uwagi. Gdy tak nie jest, osoba staje się drażliwa i spięta.
• Osobowość drażliwa – obraża się i jest zwykle niezadowolona. Zazdrości innym i potrafi szybko wybuchnąć złością. 

Konsekwencje borderline

Osobowość z pogranicza niesie za sobą szereg negatywnych konsekwencji. Główną jest trudność i wręcz niemożność prowadzenia udanego życia osobistego. Zawierane związki, z uwagi na objawy tego zaburzenia, nie mają szansy się utrzymać. Borderline wpływa toksycznie na relacje. Wprowadza paradoks polegający na tym, że z jednej strony osoba z zaburzeniem, ze względu na lęk przed odrzuceniem, trzyma ludzi na dystans, a z drugiej strony nie dopuszcza, aby się oddalili. Ponadto pacjent z tym problemem nierzadko doprowadza do kłótni i awantur. Negatywne konsekwencje borderline występują w życiu zawodowym. Ze względu na niską samoocenę, osoby cierpiące na to zaburzenie, mają niską samoocenę, co może przekładać się na to, iż pracują na stanowiskach poniżej ich kwalifikacji. 

Jakie są przyczyny osobowości borderline?

Przyczyny zaburzeń osobowości borderline nie zostały dotychczas jednoznacznie wyjaśnione. U podłoża borderline leży najprawdopodobniej związek czynników społecznych (wczesne relacje z rodzicami, trudne doświadczenia z dzieciństwa), biologicznych (budowa mózgu, aktywność systemów mózgowych) i genetycznych (związane z dziedziczeniem niektórych cech osobowości). 

Objawy osobowości borderline

Borderline ujawnia się przede wszystkim w relacjach z otoczeniem, w sposobie społecznego funkcjonowania oraz w tworzonych związkach. Zaburzenia dają znać o sobie przy pierwszych próbach usamodzielnienia się, czy też przy tworzeniu bliskich relacji emocjonalnych. Pojawiają się głównie w okresie dojrzewania oraz okresie wczesnej dorosłości.

Według Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego główne objawy zaburzenia borderline to:

• burzliwe, niestabilne i podlegające ciągłym zmianom związki z innymi ludźmi,
• dramatyczne próby uniknięcia odrzucenia przez drugą osobę,
• impulsywność w takich obszarach jak seks, wydatki, substancje psychoaktywne,
• chwiejny obraz własnego ja, problemy w określeniu własnej tożsamości,
• groźby samobójcze lub samookaleczenia,
• zmiany nastroju oraz zmiana emocji,
• uczucie pustki,
• poczucie gniewu i problemy w panowaniu nad nim,
• irracjonalne wyobrażenia.

Dodatkowo Światowa Organizacja Zdrowia wymienia następujące objawy borderline:

• niepewny obraz siebie i swoich wewnętrznych preferencji,
• uwikłanie w intensywne i niestabilne związki,
• przewlekłe uczucie pustki,
• podejmowanie nieadekwatnych związków w celu uniknięcia porzucenia.

Diagnoza zaburzeń osobowości borderline

Diagnozowanie borderline nie jest prostym zadaniem z uwagi na fakt, że nie istnieje pojedynczy test, który jednoznacznie stwierdzi obecność zaburzenia bądź jego brak. Diagnostyką zaburzeń osobowości powinien zajmować się psycholog kliniczny, psychoterapeuta lub lekarz psychiatra. Jest to o tyle ważne, że tego typu zaburzenie często mylone jest z nerwicą, co prowadzi do nieprawidłowego leczenia.

Na czym polega leczenie borderline?

W przypadku zaburzenia osobowości borderline wskazana jest terapia długoterminowa. Proces leczenia uzależniony jest od indywidualnej historii choroby pacjenta, jego motywacji, zaufania do terapeuty i cierpliwości. Zdarza się, że terapia wymaga połączenia psychoterapii oraz farmakologii. Psychoterapia jest najskuteczniejszą, choć bardzo długotrwałą metodą leczenia zaburzeń osobowości borderline. Istnieje wiele metod psychoterapeutycznych pomagających na przyswojenie nowych sposobów funkcjonowania w społeczeństwie.

Należą do nich terapie:

• Dialektyczno – behawioralna – opiera się na nauce pacjenta na właściwym reagowaniu na zdarzenia zachodzące w życiu społecznym.
• Oparta na mentalizacji – w jej trakcie osoba z zaburzeniem osobowości borderline uczy się odczytywać stany emocjonalne innych ludzi i powiązaniu ich z konkretnymi zachowaniami.
• Terapia schematów – uczy prawidłowej odpowiedzi na zachowania społeczne.
• Poznawczo – behawioralna – pozwala uporać się z traumami, które doprowadziły do rozwoju osobowości borderline.
• Terapia skoncentrowana na przeniesieniu – koncentruje się na mechanizmie powstawania emocji i ich kontroli w codziennych relacjach.

O wsparciu procesu leczenia poprzez środki farmakologiczne decyduje zawsze lekarz psychiatra.

Czy osobowość borderline jest uleczalna?

Osobowość borderline jest uleczalna. Jednak praca nad wyleczeniem osoby chorej wymaga specjalistycznego podejścia oraz dużego nakładu pracy ze strony pacjenta. Nie jest łatwo zmienić nawyki, które były pielęgnowane przez całe życie. Stworzenie nowych nawyków i ich utrzymanie to długi proces, jaki pacjent może otrzymać dzięki psychoterapii, wsparciu psychologicznemu, a także farmakologii. Takie kompleksowe podejście gwarantuje utrzymanie emocjonalnej równowagi oraz kontroli zachowań.