Depresja osób starszych dotyczy co trzeciej, czwartej osoby powyżej 65 roku życia. Jest to jeden z głównych problemów zdrowotnych tej populacji. Uwarunkowania biologiczne, psychiczne i społeczno-socjalne powodują, że osoby w podeszłym wieku są szczególnie podatne na zaburzenia psychiczne. Odsetek osób starzejących się względem całego społeczeństwa stale wzrasta, więc ilość osób z zespołami depresyjnymi stale się powiększa. Niestety z uwagi na inne schorzenia wieku podeszłego, jest stosunkowo rzadko diagnozowana i zdarza się, że depresja osób starszych jest często mylona z demencją lub chorobą Alzheimera. Przyczyną braku diagnozy może być również fakt, że depresja u osób starszych ma często inne objawy niż u osób młodszych.

Dlaczego mówienie o depresji osób starszych jest ważne?

Szacuje się, że tylko 10-15% chorych na depresję w starszym wieku jest prawidłowo diagnozowana. Błędna diagnoza lub jej brak zwiększa ryzyko śmierci m.in. z powodu chorób towarzyszących (np. kardiologicznych). Dlatego szczególnie istotne jest zwrócenie uwagi na zaburzenia depresyjne u osób starszych, nawet jeśli mają łagodny przebieg.

Depresja u osób starszych a depresja u osób młodszych

Depresja u osób starszych różni się od depresji u osób młodszych. Główna różnica wynika z faktu wpływu innych chorób na ogólny stan pacjenta. W przypadku seniorów liczba zachorowań, udarów, infekcji, czy innych chorób jak np. choroba Alzheimera, czy Parkinsona jest znacząco większa niż w przypadku osób młodych. Wszystkie te czynniki chorobowe wpływają na gorszy ogólny stan somatyczny osób starszych i przyczyniają się do zaburzeń depresyjnych. Kolejnymi czynnikami, które różnicują występowanie depresji u osób starszych i młodszych, jest wiek pacjentów i powiązanych z tym czynników ryzyka depresji. Starsze osoby częściej doświadczają negatywnych wydarzeń, które obciążają ich psychikę. Należą do nich śmierć współmałżonka, przejście na emeryturę, zmęczenie. Ponadto korzystanie z pomocy społecznej z powodu niepełnosprawności czy problemów finansowych też działa na niekorzyść seniorów.

Przyczyny depresji u osób starszych

Przyczyn wystąpienia depresji jest wiele. Do najważniejszych należą czynniki psychospołeczne i biologiczne.

Do czynników psychospołecznych zaliczamy:

• niesprawność po operacji lub nagłej chorobie (po udarze, przy stwardnieniu rozsianym, przy chorobie Parkinsona),
• samotność (spowodowana np. śmiercią współmałżonka),
• izolację (brak kontaktów z innymi ludźmi, nagła zmiana miejsca zamieszkania),
• lęk po zdiagnozowanej chorobie (np. nowotwór),
• opiekę nad przewlekle chorym (pełnienie roli opiekuna i związany z tym stan wyczekiwania, oddania bliskiej osobie, kończy się depresją w 70% takich sytuacji),
• złość, lęk po zmianach starzenia się organizmu.

Do czynników biologicznych będących przyczyną depresji u osób starszych zaliczamy:

• utratę pamięci (np. choroba Alzheimera),
• czynniki somatyczne (brak apetytu, zaparcia, chudnięcia),
• brak aktywności fizycznej,
• przyjmowanie leków,
• choroby (ich wzrost zwiększa objawy depresji),
• przewlekły ból,
• przewlekłe infekcje, niedobory witamin, zaburzenia oddechowe.

Objawy depresji u osób starszych

Objawy depresji w podeszłym wieku często są mylone z naturalnym spadkiem zdolności poznawczych czy też zanikiem sił fizycznych. Dlatego niekiedy trudno jednoznacznie stwierdzić, że dana osoba cierpi na depresję.

Najczęściej występujące objawy depresji u osób starszych to:

• pogorszenie nastroju,
• bezsenność i zaburzenia snu,
• zaniżona lub zawyżona motoryka,
• obniżona samoocena,
• spadek energii,
• utrzymujące się uczucie zmęczenia,
• poczucie bezsilności,
• poczucie winy,
• brak apetytu, wymioty, biegunka,
• bóle głowy, karku, pleców, brzucha,
• pogorszenie kondycji.

Leczenie depresji u osób starszych

Depresję u osób starszych można leczyć przy pomocy psychoterapii oraz farmakologii. Szczególnie psychoterapia może w znaczący sposób poprawić jakość życia seniorów. Psychoterapia jest stosowana głównie u osób starszych z łagodną depresją. Psychoterapeuta pomoże osobie starszej uporządkować rytm dnia, zaplanować różnorodną aktywność, poprawić higienę snu. Skuteczność terapii zorientowanej na rozwiązywanie problemów można już zauważyć po kilku spotkaniach z terapeutą. Według badań terapia antydepresyjna kończy się sukcesem aż w 80%. Warto również stosować inne formy pomocy, które są działaniami antydepresyjnymi.

Do dodatkowych form pomocy zaliczamy:

• Aktywność fizyczną – każda forma aktywności fizycznej, szczególnie gdy wymaga wyjścia z domu, spotkania się z innymi osobami, działa pozytywnie. Mogą to być takie aktywności jak: zumba dla seniorów, gimnastyka nordic walking, wycieczki.
• Uniwersytety Trzeciego Wieku – korzystanie z oferty podnosi wigor i poziom energii życiowej, spada poziom niepokoju.
• Muzykoterapię – to forma integracji z innymi, która poprawia samoocenę, poprawia nastrój, obniża niepokój, daje odprężenie.
• Szukanie nowych rzeczy, nabywanie nowych umiejętności.
• Dbanie o zdrową dietę i spokojny sen.
• Naturoterapia – obcowanie z przyrodą, kontakt ze zwierzętami wpływa na poprawę nastroju.

Istnieje wiele możliwości leczenia depresji, a wybór właściwych metod zależy w dużej mierze od jej przyczyn i nasilenia. Wystąpienie depresji jest zawsze wskazaniem do psychoterapii, u osób starszych najbardziej pomocna jest terapia poznawczo-behawioralna, o której pisaliśmy w artykule „Psychoterapia i nurty psychoterapeutyczne”.