Choroba afektywna dwubiegunowa (CHAD) jest to schorzenie psychiczne, które ma charakter przewlekły.  Jest nazywana również chorobą depresyjno- maniakalną. Dwubiegunowość polega na nawracających w pewnych odstępach czasu stanach depresji oraz nadmiernej aktywności, w postaci manii. Pomiędzy tymi epizodami zazwyczaj występują okresy całkowitego braku objawów.

Choroba dwubiegunowa – występujące typu choroby

Występuje kilka typów choroby dwubiegunowej:

• I typu – pojawia się depresja, która występujące często i jest rozdzielona jednym lub kilkoma epizodami manii.
• II typu – epizody depresyjne rozdzielone są jednym lub kilkoma epizodami hipomanii (mania o mniejszym nasileniu).
• III typu – do tego rodzaju choroby dwubiegunowej doprowadzają leki przeciwdepresyjne, które powodują obsesje maniakalne.
• III typu i półmania lub hipomania – ten rodzaj choroby występuje przez nadużywanie alkoholu.
• Choroba afektywna sezonowa – depresja występuje najczęściej jesienią i zimą, a mania lub hipomania wiosną i latem.
• Cyklotymia – dystymia, czyli przewlekły stan depresji, występuje na zmianę z hipomanią.
• Miękkie spektrum – w tym rodzaju choroby dwubiegunowej nie występuje mania lub hipomania, niemniej jednak pojawiają się typowe cechy dwubiegunowości, które są mniej lub bardziej nasilone.
• Mania jednobiegunowa – występują nawracające stany maniakalne bez depresji.

Choroba dwubiegunowa – objawy

Początkowe objawy tej choroby pojawiają się między 20. a 30. rokiem życia. Szybkie rozpoznanie choroby i jej leczenie farmakologiczne wraz ze wsparciem psychoterapeutycznym daje szanse na lepsze rokowania i przebieg choroby. 

Dla poznania objawów choroby ważne jest zapoznanie się z symptomami w poszczególnych epizodach, okresach.

Epizod depresyjny

Pacjent w tym okresie odczuwa nawracające lęki, pogorszenie pamięci, jest senny, występuje u niego brak wiary w siebie. Ponadto mało rzeczy sprawia mu radość, występuje w tym epizodzie utrata zainteresowań oraz zaburzenie koncentracji i uwagi. W trakcie tego okresu występuje także spadek popędu seksualnego oraz zaburzenia apetytu. Depresja prowadzi także do myśli o braku sensu życia. W nasilonym stanie mogą pojawić się objawy psychotyczne takie jak: depresyjne urojenia, niezgodne z rzeczywistością poczucie winy, kary, grzechu, katastrofy.

Epizod maniakalny

Ten okres charakteryzuje się podwyższonym nastrojem, nadmiernym poczuciem radości, szczęścia, nadpobudliwością nieadekwatną do sytuacji. Taki stan może przerodzić się w drażliwość, agresję czy wrogość. Pojawia się potrzeba natychmiastowego zaspokajania swoich potrzeb, co w przypadku niemożności  ich spełnienia powoduje frustrację oraz agresję słowno-fizyczną. 

Okres maniakalny objawia się podwyższonym popędem seksualnym. Dodatkowo może występować autoagresja. Negatywnymi objawami tego okresu jest nadużywanie alkoholu i substancji psychoaktywnych. Osoba, która jest w trakcie epizodu maniakalnego ulega wielu impulsom, nakierowanym na sprawianie sobie przyjemności. Skutkami takiego zachowania może być zaciąganie kredytów, uprawianie hazardu. Jest to wynikiem nadmiernego poczucia własnej wartości oraz zawyżoną samooceną. 

W przypadku silnej manii zdarza się, że występują objawy psychotyczne, np. urojenia wielkościowe. Dotyczą one postrzegania siebie jako osoby wszechmocnej, obdarzonej specjalnym posłannictwem, misją. Zdarzają się również w tym epizodzie urojenia i utożsamianie z wybitnymi postaciami. W okresie manii występuje osłabienie apetytu oraz ograniczenie przyjmowania płynów.

Epizod hipomaniakalny

Okres ten charakteryzuje się występowaniem mniejszej liczby objawów i krótszym ich nasileniem w porównaniu do manii. Osoba w tej fazie ma podwyższony nastrój i napęd psychoruchowy, ale w pewnym stopniu jest w stanie to widzieć i kontrolować. Oznacza to, że ma zwiększoną radość i zadowolenie z życia oraz wzmożoną energię i aktywność życiową. Zachowuje jednak w umiarkowanym stopniu krytycyzm względem tego co robi. 

Epizod mieszany

Występują w nim zarówno objawy depresji jak i manii czy hipomanii. Drażliwości, niepokojowi, gonitwie myśli towarzyszy spowolnienie psychoruchowe lub odwrotnie większej aktywności wtóruje poczucie smutku, utrata sensu życia.

Okres remisji

W tym okresie nie ma objawów chorobowych albo występują one w dyskretnej postaci. 

Choroba dwubiegunowa – przyczyny

Pojawienie i rozwój choroby afektywnej dwubiegunowej ma swoje źródło w czynnikach biologicznych, psychologicznych i społecznych. Do głównych przyczyn biologicznych zalicza się czynniki genetyczne, związane z zaburzeniem równowagi neuroprzekaźników w mózgu oraz towarzyszących chorobach somatycznych. Samo podłoże genetyczne nie warunkuje rozwoju choroby, zwiększa ono jedynie podatność w przypadku wystąpienia innych istotnych czynników. Uwarunkowania psychospołeczne mają wpływ na pojawianie się CHAD, mogą ją również nasilać lub łagodzić jej przebieg. Są to np. stresujące wydarzenia z życia jak poważne choroby, śmierć bliskiej osoby, utrata pracy. Inne sytuacje psychospołeczne wpływają z kolei korzystnie na zahamowanie rozwoju choroby. Można do nich zaliczyć uregulowany rytm dnia i nocy, stabilna praca, czy udany związek. 

Diagnoza i leczenie CHAD

Diagnozowanie choroby afektywnej dwubiegunowej jest trudne z uwagi na fakt, że stany przygnębienia i euforii występują również u ludzi zdrowych. Sygnałem alarmowym powinna być cykliczność zmian nastrojów. Pomocne w postawieniu właściwej diagnozy mogą być kwestionariusze dotyczące zmiany nastrojów. Pozwalają one stwierdzić czy pacjent cierpi na chorobę dwubiegunową. Celem leczenia choroby jest remisja. Samo leczenie jest długotrwałym i kompleksowym procesem. Polega ono na połączeniu leczenia farmakologicznego z psychoterapią, ale również z  psychoedukacją, która odgrywa tu dużą rolę.  Psychoterapia zalecana jest w okresach długotrwałych remisji. Ukierunkowana jest na umiejętność kontroli własnych zachowań. Psychoedukacja pacjenta i jego rodziny jest niezwykle istotnym elementem terapii. Dotyczy zarówno wiedzy na temat choroby jak i sposobów radzenia sobie z nią i jej konsekwencjami. W szczególnych przypadkach konieczna jest hospitalizacja pacjenta. Leczenie farmakologiczne odbywa się pod kierunkiem lekarza psychiatry.