Samoocena to jedno z odczuć, jakie mamy względem własnej osoby. Jest bardzo ważna, ponieważ ma wpływ na funkcjonowanie w życiu codziennym. Od jej wysokości bardzo wiele zależy. Jeśli oceniamy siebie jako osobę nieatrakcyjną, najprawdopodobniej trudno nam będzie poznać kogoś interesującego. Jeśli myślimy, że jesteśmy słabi w jakimś zadaniu, najprawdopodobniej się go nie podejmiemy. Ważność samooceny jest więc kluczowa.

Samoocena — co to jest?

Słowo samoocena, mimo swojej ważności, trudno oficjalnie opisać. Do tej pory termin ten nie doczekał się jednoznacznej definicji. Każdy z nas wie, co to jest samoocena. Potocznie mówi się, że to opinia, jaką każdy z nas posiada o swojej osobie. Jeśli jednak chcielibyśmy odnieść się do definicji naukowej, najlepiej skorzystać z koncepcji nowych ujęć, jakie prezentują Pope, McHale i Craighead. Samoocena, według wspomnianych naukowców, „jest rozpatrywana jako funkcja różnicy między Ja idealnym a Ja realnym. W takim modelu wysokość samooceny jest zatem uzależniona od wielkości niezgodności między tymi dwoma aspektami Ja”. Im większa odległość między stanem faktycznym a oczekiwaniami, tym niższa samoocena i odwrotnie.

Istotne zdanie na temat definicji samooceny miał również Rosenberg. Uważał, że każdy człowiek przejawia jakąś postawę względem swojej osoby, tak jak to robi względem wszystkiego, co go otacza. Wysokość samooceny wiąże się z uznaniem siebie za „wystarczająco dobrego i wartościowego”. Rosenberg uważał również, że osoba o wysokiej samoocenie, nie musi czuć się lepsza od innych.

Samoocena – podział

Według psychologów samoocenę można podzielić na globalną oraz specyficzną. Globalna odnosi się do postrzegania siebie jako całości, ogólnie. Specyficzna dzieli postrzeganie siebie na kategorie. Przykładem samooceny specyficznej może być postrzegani swoich umiejętności w danej dziedzinie jako wysokie, a w innej jako niskie. Samooceny specyficzne wpływają w dużej mierze na samoocenę globalną.

Samoocena – funkcje

Samoocena pełni istotne funkcje i wpływa na mechanizmy, które otaczają każdego człowieka. Do funkcji samooceny należą:

• Ochrona przed lękiem – każdy, nawet chwilowy wzrost samooceny zmniejsza lęk przed przykrymi wydarzeniami np. przed śmiercią. Dodatkowo myślenie o tego typu trudnych sprawach wpływa na wzrost samooceny.
• Przygotowanie na niepowodzenia – im wyższa samoocena, tym większe przygotowanie na sytuacje trudne, stresujące. Emocje związane z problematyczną sytuacją obciążają osobę z wyższą samooceną w znacznie mniejszym stopniu.
• Ochrona przed wykluczeniem społecznym – im wyższa samoocena, tym mniejszy lęk przed wykluczeniem z danej grupy społecznej. Osoba z wysoką samooceną czuje się akceptowana w grupie, co wpływa na jej bezpieczeństwo.
• Pomoc w realizacji celów – im wyższa samoocena, tym większa szansa na osiągnięcie sukcesu i realizację założonych celów.
• Zapewnienie czujności – im wyższa samoocena, tym większa czujność na zagrożenie. Osoba z niską samooceną może nienależycie wyczuć stan zagrożenia.

Jak podnieść swoją samoocenę?

Dbanie o stale wzrastającą samoocenę jest bardzo ważne. Wysoki jej poziom jest w stanie spełnić należycie swoje funkcje, które są dla człowieka niezbędne. Co zatem należy robić, aby podnieść stan swojej samooceny?

Staraj się unikać porównania z innymi

Każdy człowiek jest inny, co oznacza, że każdy ma swoje umiejętności, zalety i wady. Porównywanie się do kogoś nie prowadzi do wysokiej samooceny, ponieważ zawsze będziemy widzieć w tym kimś coś lepszego, nowego, bardziej wartościowego. Tych cech powinniśmy szukać u siebie i stale je pielęgnować i akceptować. Jedyne warte porównanie to porównanie z samym sobą np. sprzed kilku lat. Na tej podstawie można zaobserwować zmiany w sobie, dokonać analizy siebie.

Rozwijaj się

Każdy ma jakieś pasje, zdolności czy aspiracje. Warto rozwijać się w wybranej przez siebie dziedzinie. Zarówno na polu zawodowym, jak i prywatnym. Każdy sposób podniesienia swoich umiejętności i kompetencji wpływa pozytywnie na samoocenę. Wiedza, nowe wyzwania powodują samozadowolenie, wydzielanie endorfin, akceptację siebie. Próbowanie nowych aktywności stanowi przełamywanie barier i małymi krokami prowadzi do podniesienia samooceny.

Przyjmuj komplementy

Częstą reakcją na komplementy, w przypadku niskiej samooceny, jest zażenowanie czy wręcz negacja. Tymczasem przyjęcie komplementu nie jest niczym złym. Przecież komplement to niewymuszona opinia innych osób na nasz temat, najczęściej szczera. Nie należy się bać komplementów, które mogą wpłynąć na wzrost postrzegania swojej osoby. Trzeba nauczyć się je akceptować, a z czasem przyjmować naturalnie i cieszyć się nimi.

Bądź empatyczny

Względem siebie. Najczęściej osoby empatyczne względem innych, które mają niską samoocenę, są bardzo krytyczne względem siebie. Nie potrafią sobie odpuszczać, są surowe i wymagające. Nie pozwalają sobie na dbanie o siebie. Warto zastanowić się nad tym, czy jestem względem siebie tak empatyczny, jak względem innych. Czy jednak siebie oceniam znacznie surowiej i dosadniej? Czy na innych reaguję łagodniej, bardziej wyrozumiale? Odpowiedź na te pytania pozwoli zajrzeć w głąb siebie i ocenić bardziej obiektywnie swoją osobę.

Zrób listę swoich zalet

Jest to prosty sposób na podniesienie swojej wartości w swoich oczach. Przygotowanie takiej listy w sposób naturalny zmusza do myślenia o sobie dobrze, szukania w głębi siebie tego co najlepsze. Gotową listę warto mieć zawsze pod ręką, lub umieszczoną w widocznym miejscu. Warto zawsze pamiętać to co w sobie lubimy, stale się w tym utwierdzać, pielęgnować i rozwijać.  

Dlaczego samoocena jest ważna?

Osoby z wysoką samooceną widzą siebie w sposób pozytywny, co jednak nie oznacza, że te z niską oceną siebie widzą siebie wyłącznie negatywnie. Mają jednak zdecydowanie większą podatność na głębokie przyjmowanie ocen innych względem swojej osoby. Wysoki poziom samooceny może być istotny w prawidłowym funkcjonowania w społeczeństwie. Osoba z niską samooceną może mieć niższy szacunek do własnej osoby,  może nie akceptować swoich słabszych stron. Może zaniżać poczucie własnej wartości, uważając siebie za przeciętną i niegodną zainteresowania. Dodatkowo umniejsza swoje zdolności, przez co wkłada mniejszy wysiłek w wykonywanie zadań. Może wychodzić z założenia, że i tak prawdopodobnie nie odniesie sukcesu, a to realnie może przekładać się na wyniki. Odwrotnie dzieje się w przypadku wysokiej samooceny. Realizacja zadań może przebiegać w sposób szybki, z nastawieniem na sukces. Funkcjonowanie w społeczeństwie i nastawienie na innego człowieka jest pozytywne, co przekłada się na relacje.