Pracoholizm jest coraz bardziej powszechny. Ludzie żyją w coraz większym pośpiechu. Jesteśmy coraz bardziej zabiegani, często brakuje nam czasu dla najbliższych, dla siebie czy też na inne aktywności, które sprawiają nam przyjemność. Praca i sukces zawodowy u wielu osób stanowi główny cel w życia. Niekiedy można nawet odnieść wrażenie, że taki sposób postępowania jest modny i tak powszechny, że staje się standardowym zachowaniem wśród pewnych grup ludzi. Cienka granica, która oddziela uzależnienie od pracy i podporządkowanie jej innych aktywności życiowych jest przesuwana i przekraczana. Istotne w tych rozważaniach jest podkreślenie, że nie każda osoba, która dużo pracuje jest pracoholikiem. Czym zatem jest pracoholizm, jakie są jego objawy i jak można go leczyć?

Co to jest pracoholizm?

Termin pracoholizm dotyczy osób, które nadmiernie są zaangażowane w pracę, wręcz od niej są uzależnione, a w zachowaniu tych osób widać patologię. Pracoholizm jest zatem zaburzeniem, rodzajem uzależnienia, w którym znaczna część energii, uwagi poświęcana jest wykonywaniu pracy. W związku z tym zaburzona jest równowaga między pracą a innymi elementami życia codziennego. Osoba cierpiąca na pracoholizm odczuwa wewnętrzny przymus, by ciągle angażować się w pracę.

Przyczyny pracoholizmu

Pracoholizm jest zaburzeniem behawioralnym, które może dotknąć każdą osobę.

Wyróżnia się kilka przyczyn pracoholizmu:

• charakter pracy – często wynika z nienormowanego czasu pracy, zacierania się granic pomiędzy życiem zawodowym i rodzinnym,
• czynniki mające źródło w obecnym rynku pracy – presja związana z osiąganiem najlepszych wyników, oddaniem się w pełni firmie, osiąganiem maksymalnych zysków dla firm,
• uwarunkowania biologiczne,
• wpływ temperamentu i osobowości – często zaburzenie dotyka osób perfekcyjnych, niepotrafiących zrezygnować, odpuścić zakończenie pracy, czy jej etapu. Również dotyczy osobowości narcystycznych,
• środowisko rodzinne – sytuacja zmusza do ucieczki od problemów rodzinnych.

Pracoholizm – objawy

Pracoholizm objawia się głównie stałym zaangażowaniem, myśleniem o pracy.

Można wyodrębnić cztery typy objawów i charakteryzujące je zachowania:

• ponadprzeciętne i stałe inwestowanie energii w pracę,
• stawianie sobie coraz ambitniejszych celów, nieustająca potrzeba odnoszenia sukcesów, bycia najlepszym,
• myślenie o pracy, nawet w wolnym czasie,
• pojawiające się symptomy zdenerwowania, rozdrażnienia, bóle głowy gdy nie pracujemy a wykonywanie pracy niweluje niepożądane objawy chorobowe.

Fazy i skutki pracoholizmu

Skutki pracoholizmu występują na wielu płaszczyznach codziennego życia. Negatywne oddziaływanie uzależnienia od pracy znajduje odbicie w sferze zdrowotnej, emocjonalnej i społecznej. Proces uzależnienia od pracy prowadzący do pracoholizmu przebiega w trzech fazach: wstępnej, krytycznej oraz chronicznego uzależnienia.

Poniżej charakterystyka poszczególnych faz.

Faza wstępna	– nieustanne myślenie o pracy, – brak czasu na życie osobiste, – pogorszenie relacji z ludźmi, – objawy fizyczne i psychiczne: lęki, bóle
Faza krytyczna	– nasilenie objawów fizycznych i psychicznych: zaburzenia snu, koncentracji, – doprowadzenie organizmu na skraj wytrzymałości, – agresja, niechęć do ludzi, nieumiejętność pracy w grupie
Faza chronicznego uzależnienia	– wycieńczenie fizyczne i psychiczne, – choroby: zawał, depresja, zaburzenia lękowe, – zaburzenia rytmu dzień – noc, – niszczenie więzi społecznych: rozwody, pogorszenie więzi rodzinnych i stosunków interpersonalnych

Jak rozpoznać pracoholizm?

Pracoholizm jest zaburzeniem, którego negatywne skutki narastają w czasie i mogą być niezauważalne, dopóki nie doprowadzą do skrajnych sytuacji.

Do zachowań, które powinny nas niepokoić należą:

• ilościowy i jakościowy wzrost zaangażowania w pracę,
• utrata kontroli przejawiająca się niemożnością oceny czasu pracy czy liczby zadań, które realizujemy,
• myślenie, koncentracja celów na pracy przy jednoczesnej utracie zainteresowań innymi sprawami,
• zmniejszenie satysfakcji i zadowolenia z pracy, przy równoczesnym coraz większym angażowaniem się w nią.

Różnice pomiędzy pracoholikiem a osobą, która lubi pracować przedstawia poniższa tabela

Pracoholik	Osoba lubiąca pracę
czuje psychiczny przymus do pracy	pracuje, bo chce
ma niskie zadowolenie z pracy, a efekty nie satysfakcjonują go	jest zadowolony z pracy
czas poświęca głównie pracy kosztem innych aktywności	rozgranicza życie zawodowe i prywatne, obie sfery są ważne i poświęca im czas
praca wpływa na poczucie własnej wartości, zadania w pracy niewykonywane perfekcyjnie prowadzą do stresu i niezadowolenia z siebie, a w konsekwencji do niskiej samooceny	praca nie wpływa negatywnie na samoocenę
pracuje więcej niż 50 godzin tygodniowo	nie pracuje więcej niż 50 godzin tygodniowo, znajduje czas na odpoczynek

Pracoholizm – jak leczyć

Leczenie pracoholizmu polega głównie na współpracy z psychologiem, psychoterapeutą. Istotnym elementem jest także psychoedukacja oraz zaangażowanie pacjenta. Na czym polega psychoterapia możesz dowiedzieć się więcej z artykułu „Na czym polega psychoterapia?”

Proces terapii z pracoholikiem polega na:

• ustaleniu z pacjentem harmonogramu postępowania,
• nauce rozpoznawania i kontrolowania emocji,
• zmianie niewłaściwych przekonań na temat własnej osoby czy innych ludzi,
• nauce samokontroli.