Inteligencja emocjonalna kładzie nacisk na umiejętność zarządzania własnymi emocjami. Polega na odczytywaniu własnych stanów uczuciowych oraz rozpoznawaniu emocji innych ludzi. Ponadto jest też umiejętnością kierowania naszymi zachowaniami i relacjami. Termin inteligencji emocjonalnej został wprowadzony do psychologii stosunkowo niedawno, bo w 1990 roku, przez Johna Mayera i Petera Salavey’a. Koncepcję inteligencji emocjonalnej rozpropagował Daniel Goleman, który w 1995 roku opublikował książkę poświęconą temu zagadnieniu. Badania prowadzone w tym obszarze potwierdziły, że intelekt, wiedza czy zdolności, decydują, czy dana osoba nadaje się do określonej pracy. Natomiast umiejętność zarządzania emocjami stwarza szansę bycia w niej lepszym. 

Inteligencja emocjonalna a inteligencja racjonalna

Każdy człowiek dysponuje jednakowo inteligencją racjonalną (IQ) oraz inteligencją emocjonalną (EQ). Powszechniejsze w naszej kulturze jest opisywanie inteligencji racjonalnej. Koncentruje się ona na nauce, która jest źródłem ewentualnego powodzenia i sukcesów. 

Często mówimy o ludziach, którzy mają wysokie IQ zapominając o EQ. Wynikiem tego jest promowanie obszarów dotyczących zdolności analitycznych, logicznego myślenia. Często jest to jednak niewystarczające, ponieważ poza twardym intelektem, ważne są także emocje.

Promowanie zatem tylko inteligencji racjonalnej jest niewystarczające. Człowiek kieruje się w swoim zachowaniu, podejmowaniu decyzji „umysłem racjonalnym” i umysłem emocjonalnym”. 

Osoby uznawane za inteligentne w rozumieniu naukowym, choć mogą być postrzegane za logiczne i bystre, nierzadko nie potrafią właściwie kierować swoim życiem prywatnym. Dzieje się tak, ponieważ również emocje odgrywają ważną rolę. Zrozumienie i rozwijanie inteligencji emocjonalnej może sprawić, że będziemy bardziej świadomi procesów, które sprawiają, że jesteśmy spełnieni, odnosimy sukcesy oraz osiągamy cele zawodowe i osobiste.

Inteligencja emocjonalna – co się na nią składa?

Według Daniela Golemana istnieją kluczowe czynniki składających się na inteligencję emocjonalną:

• Samoświadomość – wiedza na temat swoich emocji. Związana jest z rozpoznawaniem i rozumieniem własnych emocji. Dodatkowo ważne jest zdawanie sobie sprawy, jak działania swoje lub innych wpływają na nastrój i zachowanie innych ludzi. Osoby samoświadome rozpoznają korelację pomiędzy tym co czują, a jak się zachowują.
• Zarządzanie emocjami – wiąże się z właściwym wyrażaniem emocji. Ta umiejętność wymaga elastyczności i dostosowywaniem się do zmian. Nie oznacza jednak tłumienia emocji, ale polega na ich zmianie wtedy, kiedy tego potrzebujemy.
• Umiejętność motywowania – dotyczy wewnętrznej motywacji, niezależnej od zewnętrznego uznania, nagród, sławy. Ludzie posiadający motywację wewnętrzną stawiają sobie sami cele, do których dążą.
• Empatia – jest to umiejętność odczytywania i rozumienia emocji u innych osób. Ta cecha ułatwia komunikację, powoduje, że sprawniej poruszamy się w obszarze relacji społecznych.
• Umiejętności społeczne – ten czynnik inteligencji emocjonalnej dotyczy łatwego wchodzenia w relacje z innymi oraz umiejętność podtrzymywania tych znajomości. 

Jakie cechy mówią o inteligencji emocjonalnej?

Osoby, które mają wysoki poziom inteligencji emocjonalnej posiadają cechy, które w dojrzały sposób pozwalają im kierować swoimi emocjami. Należą do nich:

• asertywność,
• świadomość własnych emocji,
• kierowanie się jednocześnie rozumem i sercem,
• brak obawy przed zmianami,
• umiejętność łagodzenia konfliktów,
• panowanie nad sobą,
• empatia,
• brak trudności w nawiązywaniu kontaktów,
• wysokie zaangażowanie społeczne, dbanie o inne osoby,
• umiejętność przyjmowania krytyki.

Jak mierzyć inteligencję emocjonalną?

Istnieją specjalne narzędzia, które badają poziom inteligencji emocjonalnej u danej osoby. Są to m.in.:

• testy inteligencji emocjonalnej Mayera-Saloveya-Caruso (MSCEIT),
• samoopisowy test inteligencji emocjonalnej (SREIT),
• kwestionariusz inteligencji Emocjonalnej Cech (TEIQue),
• Inwentarz ilorazu emocjonalnego Bar-On (EQ-i),
• Sytuacyjny test zarządzania emocjami (STEM) i Sytuacyjny test zrozumienia emocjonalnego (STEU),
• Inwentarz kompetencji emocjonalnych i społecznych (ESCI).

Inteligencja emocjonalna – jak ją rozwijać?

Inteligencja emocjonalna może być rozwijana. Nie jest zdeterminowana genetycznie, więc każdy może w tym obszarze popracować. Warto to robić, chociażby dla faktu, by sprawić, aby nasze relacje z innymi ludźmi były zdrowsze. Rozwój tego obszaru związany jest z ciągłą pracą i ćwiczeniami, które powinniśmy wykonywać, by zmieniać swoje postrzeganie świata i przyzwyczajenia. Co zatem robić, by rozwijać inteligencję emocjonalną?

• przeżywać emocje, nie bać się ich i nie uciekać od nich,
• angażować się w pomoc osobom, które są w trudnej sytuacji emocjonalnej,
• starać się wyrażać swoje uczucia w przemyślany sposób,
• dopytywać innych o emocje, jeśli nie możemy ich właściwie rozpoznać,
• używać asertywnego stylu komunikowania się,
• aktywnie słuchać,
• nauczyć się i próbować czytać z mowy ciała rozmówcy,
• angażować się bardziej społecznie,
• zastanowić się nad emocjami, które są w nas. Zadać sobie pytanie: skąd one się wzięły? Jak reaguję i czy właściwie w danej chwili?