Pesymizm jest postawą wobec życia, innych ludzi oraz samego siebie. Pesymista ma tendencję do dostrzegania rzeczy złych, negatywnych. Taka postawa dotyczy zarówno przeszłości, teraźniejszości jak i przyszłości. Osoby z takim nastawieniem targane są przez różne niepokoje i lęki. Pesymiści nie wierzą w pozytywne zakończenie spraw, na samym początku już wiedzą, że dane wydarzenie zakończy się niepowodzeniem. Cechuje ich zazwyczaj brak asertywności, brak poczucia pewności siebie, nierzadko izolują się od otoczenia. Taka postawa wpływa na obniżenie komfortu życia, sprzyja rozwojowi fobii i depresji. 

Skąd biorą się pesymiści?

Przyczyn pesymizmu należy poszukiwać głównie w dzieciństwie i sposobie wychowania. Nakłada się na nie dodatkowo nasze doświadczenie życiowe. Stwierdzono również, że rodzimy się z wieloma cechami, które sprawiają, że mamy tendencję do pesymistycznego myślenia. 

Do głównych czynników odpowiedzialnych za wytworzenie postawy pesymistycznej należą:

• Zwiększony poziom neurotyzmu – odczuwanie lęku bez wyraźnej przyczyny, życie w przeświadczeniu, że stanie się coś złego.
• Lęki z okresu dzieciństwa – ich źródło wynika nierzadko z niedostatecznej troski emocjonalnej ze strony rodziców. Brak wsparcia wykształca w dziecku bierną postawę pesymistyczną skoncentrowaną wokół lęku o wszystko. Taka postawa może być również wykształcona przez nadopiekuńczych rodziców, którzy widzieli wokół dziecka same zagrożenia.
• Perfekcjonizm – wymienia się go jako jedną z głównych przyczyn pesymizmu. Dążenie do doskonałego wykonywania zadań powiązanych ze stawianiem sobie zbyt wysokich wymagań może prowadzić do powstania negatywnych emocji. Niemożność osiągnięcia doskonałości rodzą pesymizm.
• Niska samoocena i mała pewność siebie – pesymizm cechuje osoby nieśmiałe, niepewne. Kompleksy, niska samoocena w efekcie przeradzają się w pesymistyczne postrzeganie świata.
• Brak wiary w innych ludzi – przykre doświadczenia z obcowania z innymi ludźmi mogą prowadzić do pesymizmu.
• Brak asertywności, uległa postawa – nieumiejętność odmawiania wykonania zadania, którego wykonanie może przewyższać nasze kompetencje, może przyczynić się do porażki, frustracji.

Jak zachowuje się pesymista?

Typowego pesymistę charakteryzują następujące cechy:

• lękliwość,
• bierność, brak asertywności,
• niska odporność na stres,
• zaniżone poczucie własnej wartości,
• niepewność w relacjach z innymi,
• wykazuje tendencję do izolowania się od kontaktów społecznych,
• źle reaguje na porażki i krytykę.

Pesymizm — skutki

Postawa pesymistyczna niesie ze sobą raczej negatywne skutki. Pesymizm sprawia, że nasza samoocena stale się pogarsza, spada również nasza motywacja do działania. Innym skutkiem jest pogłębiająca się izolacja społeczna i bierność. Osoby, które mają taką postawę, często uznawane są za malkontentów, którzy nie widzą możliwości, tylko niepowodzenia. Dla samego pesymisty takie postrzegania świata i własnej osoby może przyczynić się do rozwoju wielu zaburzeń emocjonalnych i psychicznych. Można próbować dostrzec pozytywne skutki pesymizmu. Na pewno wiąże się on z ostrożnością, która może uchronić przed zbędnym ryzykiem i zagrożeniami. Pesymiści bywają hipochondrykami, co przyczynia się do rzadszego chorowania przez nich na cięższe choroby. Dodatkowo statystycznie mniej ulegają wypadkom, z uwagi na ich ostrożność.

Jak pokonać pesymizm?

Postawa pesymistyczna rozumiana jako postawa życiowa niesie ze sobą wiele trudów i niedogodności. W zmianie światopoglądu mogą pomóc ćwiczenia, praktyki, które pomogą odzyskać wiarę w siebie i swoje możliwości. 

Co należy robić?

• Należy otaczać się optymistami – radośni, aktywni ludzie zarażają swoją energią i chęcią do życia.
• Pomimo swoich wad należy je zaakceptować – w zasadzie jest to pierwszy krok do tego, by pokonać pesymizm. Należy skupić się na akceptacji lub pracy nad cechami, które uważamy za wady. Budujmy własną siłę i poczucie wartości na tym co w sobie lubimy.
• Pozwalajmy sobie na błędy – popełnia je każdy. Odrzucajmy dążenie do perfekcjonizmu.
• Doceniajmy małe rzeczy – małe rzeczy, gesty mają wielką moc. Pomogą nam zmienić nastawienie i budują optymizm.
• Należy dokonywać wizualizacji efektów końcowych – pozytywne myślenie o końcu zadania nastawia nas optymistycznie do jego wykonania. Sprawia, że dążymy do właśnie takiego zakończenia, mimo że po drodze mogą wystąpić jakieś przeszkody.

Pesymizm w psychoterapii

W walce z pesymizmem może nam pomóc pomoc psychoterapeuty. Jego praca może wspierać w zmianie nastawienia na bardziej optymistyczne. Psychoterapeuta pomoże wzmocnić i zbudować poczucie naszej wartości. Terapia przysłuży się poprawieniu samooceny oraz wpłynie pozytywnie na asertywność. Nauczymy się rozpoznawać emocje oraz radzić sobie z lękami, frustracją i nerwami. Warto podjąć działania, które zmierzają do zmiany postawy z pesymistycznej na optymistyczną. Dzięki temu będziemy mogli czerpać z życia więcej radości i zadowolenia.