Perfekcjonizm jest stylem funkcjonowania, który objawia się dążeniem często do nierealistycznych, skrajnie wysokich wymagań wobec siebie i/lub otoczenia. Charakteryzuje się także nadmiernym przejmowaniem się porażkami. 

Czym jest perfekcjonizm?

Perfekcjoniści budują swoją samoocenę na podstawie osiągnięć lub porażek, które niosą ze sobą wykonywane przez nich zadania. Wyolbrzymiony osąd realizacji zadań powoduje, że popełniane błędy (niezauważane przez inne osoby), stają się dla perfekcjonisty hańbą i przyczyniają do pogorszenia samopoczucia. Osoby z takim stylem funkcjonowania stale podnoszą sobie poprzeczką, przez co mają problem z osiągnięciem satysfakcji ze swojej pracy. Porażkę traktują równoznacznie z zawiedzeniem innych, a drobne potknięcia traktują jako dowód swojej niekompetencji. Surowa i krytyczna postawa względem samych siebie kreuje problemy, z którymi perfekcjoniści nie umieją sobie poradzić, a to prowadzi do ciągłego zadręczania się i ponownego dążenia do nierealistycznego ideału. 

Można wyróżnić trzy rodzaje perfekcjonizmu:

• Zorientowanego na własne „Ja” – wyraża go potrzeba bycia doskonałym oraz stawianiu sobie wysokich wymagań.
• Zorientowanym na innych – polega na stawianiu wysokich wymagań względem innych.
• Ustalony społecznie – uwarunkowane przekonaniami, że inni oczekują od nas perfekcyjnego zachowania.

Przyczyny perfekcjonizmu

Perfekcjonizm może mieć swoje źródło zarówno w czynnikach wewnętrznych jak i zewnętrznych. Oznacza to, że jego pochodzenie wywodzi się z naszych predyspozycji genetycznych  oraz z tego, w jakim środowisku się wychowywaliśmy. 

Można wyróżnić czynniki ryzyka wpływające na pojawienie się perfekcjonizmu:

• miłość uwarunkowana osiąganiem sukcesów,
• porównywanie osiągnięć dziecka do rówieśników,
• nadmierne wymagania i krytyka ze strony rodziców.

Powyższe przyczyny pochodzą z okresu dzieciństwa, gdzie, zamiast uczyć się na błędach i korzystać z wrodzonej kreatywności dziecko skupia się na zaspokojeniu potrzeb i oczekiwań rodziców. W dorosłym życiu wielu ludzi odkrywa dopiero swoje stłumione pasje oraz fakt, że zajmują się rzeczami, które w rzeczywistości ich nie interesują.

Czym objawia się perfekcjonizm?

Perfekcjonizm może przejawiać się w różnych sferach życia. Najczęściej występuje w obszarach:

• Osiągnięć zawodowych – objawia się natrętnym myśleniem o pracy, braniem nadgodzin, rozmyślaniem jak uzyskać awans, coraz większych profitów finansowych, nadmiernym przygotowywaniem się do każdego zadania.
• Rodzicielstwa – wyraża się oczekiwaniem od siebie i partnera bycia idealnym rodzicem; w stosunku do dzieci wymaganiem osiągania sukcesów.
• Otoczenia – pedantyzm związany z porządkowaniem najbliższego otoczenia, by móc skupić się na innych obowiązkach.
• Wyglądu fizycznego – podejmowanie ciągłego wysiłku, by wyglądać jak najatrakcyjniej.

Do typowych objawów perfekcjonistów należą następujące zachowania

• obsesyjne wyszukiwanie własnych błędów i niedociągnięć u innych,
• nieumiejętność odpoczywania, relaksu,
• zasadniczość i brak elastyczności,
• dążenie do doskonałego wyglądu,
• branie obowiązków na siebie, będących wynikiem przekonania, że zrobię to najlepiej,
• problemy w podejmowaniu decyzji,
• nieumiejętność wykonania zadania w sytuacji, gdy nie jest się przekonanym, że będzie ono zrobione doskonale,
• odkładanie zadań na później, które wydają się trudne lub skomplikowane

Typowe cechy perfekcjonisty

• nieakceptowanie stanu, który odbiega od ideału, jest to myślenie w kategoriach „wszystko albo nic”,
• wysoki poziom krytycyzmu wobec siebie i innych,
• motywowanie się poprzez lęk przed porażką,
• nierealistyczne standardy, których wykonanie jest poza zasięgiem,
• koncentracja na wynikach, a nie na sposobie realizacji zadania,
• strach przed porażką,
• przyjmowanie konstruktywnej krytyki w defensywny sposób; niekorzystanie z informacji, by rozwiązywać swoje problemy.

Perfekcjonizm a zdrowie

Ciągłe dążenie do doskonałości może prowadzić do negatywnych skutków, takich jak sztywne myślenie, prokrastynacja, brak kreatywności czy toksyczne porównania. Dalszymi konsekwencjami perfekcjonizmu może być rozwój poważnych zaburzeń psychicznych. Do najważniejszych należą: depresja, zaburzenia snu, zaburzenia lękowe, zaburzenia obsesyjno – kompulsywne, fobie społeczne. Tak więc perfekcjonizm może być drogą do choroby. Wynika to z faktu, że ciągła niezgoda na brak doskonałości nie zezwala na odpoczynek, zachowanie dystansu do spraw życia codziennego, niszczy osobowość. Perfekcjonizm to permanentne życie w napięciu, któremu towarzyszą bóle głowy, napięcie mięśniowe, problemy trawienne czy sercowo – naczyniowe. 

Jak sobie radzić z perfekcjonizmem?

Perfekcjonizm należy dostrzec i umiejętnie starać się wykorzystać te wartości, które ze sobą niesie. Potencjał tkwiący w perfekcjonizmie dotyczy takich cech jak systematyczność, ambicje, predyspozycje do rozwoju. Równocześnie warto pracować i oswajać się z negatywnymi skutkami, jakie niesie ze sobą taki styl funkcjonowania. Należy nauczyć się znosić porażki, popełnianie błędów, które wpisane są w zachowanie człowieka. Panowanie nad perfekcjonizmem warto rozpocząć od przeanalizowania jego wpływu na życie. Samemu sobie należy zadać pytania co daje nam perfekcjonizm? Czy można spróbować życia bez ciągłego dążenia do doskonałości? Ćwiczenia w pracy nad panowaniem nad perfekcjonizmem skupiają się na odpuszczaniu koncentracji na drobiazgach, współpracy z innymi ludźmi, poznawania ich perspektywy. Należy również zacząć docenianie samego siebie, celebrowanie małych rzeczy, odpuszczanie części zadań. W przypadku, gdy sami nie potrafimy poradzić sobie z problemem perfekcjonizmu, należy poszukać pomocy u specjalistów. Profesjonalna pomoc psychologa czy psychoterapeuty pozwoli uzyskać wsparcie i uporządkuje proces radzenia sobie z tym problemem.