Alkoholizm jest głównym czynnikiem ryzyka przedwczesnej śmiertelności i niepełnosprawności wśród osób w wieku od 15 do 49 lat. Nadmierne spożywanie alkoholu przyczynia się do 3 milionów zgonów rocznie na całym świecie. 

Alkoholizm, nazywany także zespołem uzależnienia od alkoholu, chorobą alkoholową czy uzależnieniem od alkoholu, jest uznawany przez Światową Organizację Zdrowia za chorobę. Alkoholizm jest zespołem zjawisk fizjologicznych, behawioralnych i poznawczych, które dominują nad innymi zachowaniami, które wcześniej były ważniejsze dla danej osoby. Podstawowym objawem uzależnienia od alkoholu jest utrata kontroli nad ilością spożywanego alkoholu oraz pragnienie jego spożywania. 

Alkoholizm – przyczyny choroby

Wśród przyczyn alkoholizmu wymienia się następujące aspekty:

Czynniki osobowościowe

Są to pewne cechy psychiczne, które w połączeniu z czynnikami społecznymi, genetycznymi i ekonomicznymi prowadzą do uzależnienia. Do osobowości nałogowych alkoholików zalicza się osobowości niedojrzałe, z tendencją do agresji czy z trudnościami natury seksualnej. Ponadto alkoholizm może być efektem zaburzeń osobowości, skutkiem depresji. Cechy osobowościowe, które są wspólne dla większości osób uzależnionych od alkoholu to: nadmierna drażliwość, brak poczucia bezpieczeństwa, niska samoocena czy poczucie samotności i zagubienia.

Czynniki kulturowe i społeczne

Myślenie osób uzależnionych od alkoholu jest także pochodną warunków, w jakich się wychowywali. Przebywanie w środowisku, które aprobuje picie alkoholu i inaczej postrzega normy picia wpływa na tzw. społeczne przyzwolenia uzależnienia. Osoba, która uzależnia się od alkoholu nie postrzega alkoholizmu jako czegoś nagannego, wręcz przeciwnie widzi to jako czynnik kulturowy w danym środowisku.

Czynniki genetyczne

Są one warunkiem wstępnym do rozwoju choroby alkoholowej. Obserwuje się duże prawdopodobieństwo, że osoby, których rodzic był alkoholikiem w dorosłym życiu powielają ten sam schemat prowadzący do uzależnienia. Niemniej jednak trzeba pamiętać, że alkoholizm nie jest chorobą wrodzoną.

Alkoholizm – fazy rozwoju (objawy alkoholizmu)

W literaturze można najczęściej spotkać się z wyodrębnieniem czterech faz rozwoju uzależnienia od alkoholu. 

Są to fazy: wstępna, ostrzegawcza, krytyczna i chroniczna. 

Faza wstępna

Może trwać kilka lat i przechodzi od tzw. picia towarzyskiego do picia dla rozładowania napięć, stresów. Potencjalny alkoholik zaczyna szukać sytuacji, gdzie będzie spożywał alkohol. Stopniowo zaczyna pić coraz więcej, aby osiągnąć stan upojenia. W tym etapie nie ponosi jeszcze żadnych skutków takiego zachowania.

Faza ostrzegawcza

Ten okres charakteryzuje picie w samotności, unikanie rozmów na temat spożywania alkoholu, zaburzenia pamięci czy też poczucie winy z powodu nadużywania alkoholu. Ponadto u osób będącej w tej fazie można zaobserwować zmiany w zachowaniu. Stają się duszą towarzystwa, pomimo że wcześniej były skryte oraz stają się odważniejsze i wyzbywają się zahamowani. Powoli alkoholik zaczyna sobie uświadamiać, że pije za dużo, ale nie dopuszcza do świadomości, że ma problem z uzależnieniem.

Faza krytyczna alkoholizmu 

Charakteryzuje się zwiększoną ilością wypijanego alkoholu i wydłużeniem czasu, kiedy się go spożywa. Osoby w tej fazie odczuwają pragnienie ciągłego picia i często wracają do takiego schematu, gdzie spożywanie alkoholu jest najważniejsze. W tym czasie alkoholik zaczyna zaniedbywać rodzinę, pracę, przestaje dbać o swój wygląd. Ponadto doświadcza spadku samooceny, wypełnia go poczucie bezradności. Pomimo tego w dalszym ciągu ma problem, by przyznać się do uzależnienia, a na swoje zachowanie wynajduje nowe usprawiedliwienia.

Faza chroniczna alkoholizmu

Jest ostatnim etapem rozwoju uzależnienia. Alkoholik wyzbywa się wszelkich zahamowań i wyrzutów sumienia. Jest stale nietrzeźwy i nie zważa gdzie i z kim spożywa alkohol. Ma coraz niższą tolerancję na alkohol tzn. potrzebuje mniejszej ilości, by się upić. Ponadto pojawiają się objawy zespołu abstynencyjnego: drżenie, nudności, kołatania serca, lęki. Ponadto zaczynają się problemy z chorobami wątroby, obserwuje się spowolnienie psychoruchowe. Nieustanne picie doprowadza do całkowitego wyczerpania organizmu i może przyczynić się do śmierci.

Skutki zdrowotne alkoholizmu

Nadmierne spożywanie alkoholu wpływa na zdrowie fizyczne i psychiczne. Do najczęstszych skutków fizycznych zalicza się zaburzenia:

• układu krążenia – nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, choroba wieńcowa, uszkodzenia mięśnia sercowego, udar mózgu,
• pokarmowego – zapalenie trzustki, rak trzustki, marskość wątroby, rak wątroby, stłuszczenie wątroby, żylaki przewodu pokarmowego, owrzodzenie żołądka, 
• oddechowego – zapalenia oskrzeli, błony śluzowej tchawicy, infekcje górnych dróg oddechowych,
• układu moczowego – niewydolność nerek,
• hormonalnego – zaburzenia miesiączkowania, niepłodność, wydzielanie hormonów tarczycy, nieprawidłowe wydzielanie testosteronu,
• nowotwory.

Negatywne skutki psychiczne związane z nadmiernym spożywanie  alkoholu skutkują depresją, problemami seksualnymi, omamami, zaburzeniami osobowości.

Alkoholizm – leczenie

Główną metodą leczenia z alkoholizmu jest psychoterapia uzależnień. Może być ona wspierana farmakologicznie. Głównymi celami psychoterapii alkoholizmu są działania ukierunkowane na zachowaniu trwałej abstynencji, poprawę zdrowia psychicznego i fizycznego oraz nauczenia umiejętności rozwiązywania problemów emocjonalnych i społecznych. Pierwszą fazą leczenia jest detoksykacja, czyli uwolnienie organizmu od toksyn alkoholowych. Ten etap często odbywa się w zakładzie zamkniętym dla alkoholików. Po odtruciu rozpoczyna się pracę z psychoterapeutą. Terapia może trwać od kilku miesięcy nawet do dwóch lat.