Żałoba jest automatyczną, naturalną reakcją po stracie kogoś ważnego, kto w naszym życiu zajmował szczególne miejsce. Może mieć różne oblicza. Najczęściej ma charakter głębokiego kryzysu emocjonalnego. Efektem żałoby jest dostosowanie się do nowej sytuacji po utracie bliskiej osoby. Ból psychiczny, jaki powstaje po śmierci może mieć wpływ na nasze ciało, zdolności poznawcze, relacje czy wymiar egzystencjonalny. Przeżywanie żałoby jest kwestią indywidualną i trudno je umieścić w ramach społecznych oczekiwań. Sam proces żałoby jest niepowtarzalny i przebiega inaczej dla różnych osób. Także czas przeżywania żałoby jest kwestią indywidualną. Na przebieg, czas trwania żałoby ma wpływ wiele czynników. Należą do nich: rodzaj straty i okoliczności śmierci, kondycja psychofizyczna osoby w żałobie, sytuacja rodzinna i społeczna oraz wsparcie otoczenia. Uważa się także, że proces żałoby może wystąpić nie tylko w przypadku śmierci, ale w wyniku każdej straty, jaką przeżywamy.

Żałoba – etapy

Każdy człowiek będący w żałobie przechodzi charakterystyczne dla tego procesu etapy. Z uwagi na indywidualny charakter, czas trwania poszczególnych etapów jest różny. W literaturze wyróżnia się cztery (czasami pięć) etapów w procesie żałoby:

Etap pierwszy

Wstrząs, szok, otępienie – występuje zaraz po stracie. Pojawia się uczucie odrealnienia i braku kontaktu z rzeczywistością. Po tym fakcie trudno sobie przypomnieć wspomnienia, które towarzyszyły w pierwszych chwilach, dniach po utracie bliskiej osoby. Dominujące emocje w tym etapie to uczucie żalu, rozpaczy, gniewu i lęku.

Etap drugi

Tęsknota, żal, złość – w tym etapie powoli uświadamiamy sobie, że już nie zobaczymy się z bliską nam osobą. Pojawia się uczucie smutku, wściekłości.

Etap trzeci

Dezorganizacja i rozpacz – doświadcza się utraty stabilności w świecie przeżyć i emocji, kwestii organizacji codziennego życia. Jest to reakcja organizmu na skumulowane emocje powstałe we wcześniejszych etapach.

Etap czwarty

Akceptacja – wieńczy proces żałoby. Pojawia się, gdy udaje się przyjąć swoje uczucia, skonfrontować z nimi oraz odnajdujemy sposób na życie po stracie. Pojawiają się nowe cele, nadzieja i radość życia. Ten etap nie oznacza, że nie będą powracać wcześniejsze etapy i związane z nimi emocje. Łatwiej jednak będzie znosić smutek i żal. 

Żałoba – objawy

Objawy żałoby mogą mieć różne oblicze. Do typowych symptomów świadczących, że dana osoba jest w trakcie żałoby należą:

Objawy somatyczne

Są one subiektywne, niemniej jednak dana osoba może odczuwać pustkę w żołądku, ściskanie w gardle i klatce piersiowej. Dodatkowo do tej grupy symptomów zalicza się nadwrażliwość na dźwięki, osłabienie mięśni, brak energii, uczucie braku tchu.

Objawy emocjonalne

Do tej grupy oznak należą: uczucie złości, poczucie winy, pragnienie powrotu zmarłej osoby, lek, poczucie bezradności, przygnębienie. Po kilku miesiącach może wystąpić głęboki smutek, który przypomina depresję. Może również wystąpić uczucie ulgi i wolności, nierzadko powiązane z poczuciem winy.

Objawy poznawcze

Charakterystyczne dla tych symptomów jest niedowierzanie i poczucie nierealności oraz zaprzeczenie. Ponadto myśli koncentrują się głównie wokół zmarłej osoby. Zdarza się również upośledzenie pamięci krótkotrwałej, zaburzenia zdolności koncentracji i poczucia celu.

Objawy behawioralne

Człowiek przeżywający żałobę może mieć zaburzenia apetytu, snu. Dodatkowo wycofuje się z życia społecznego, unika sytuacji, które przypominają mu o osobie zmarłej. Niektórzy dokonują szybkich i drastycznych zmian w życiu, gdyż chcą uniknąć bólu, jaki mają w sobie po zmarłej osobie. 

Żałoba – jak sobie radzić?

Proces żałoby sprawia, że osoby, które są dotknięte jego skutkami potrzebują szczególnej opieki. Dodatkowo należy samemu o siebie zadbać w tym trudnym etapie życia. Krótko mówiąc, osoby w żałobie powinny bardziej niż kiedykolwiek myśleć o sobie, by mieć siłę i energię na przeżycie tego trudnego okresu oraz by nie dopuścić do pojawienia się innych problemów. 

Co należy zatem robić tym szczególnym czasie?

• Należy zaakceptować swoje uczucia. Musimy dać sobie prawo do przeżywania wielu trudnych emocji. Nie należy się obwiniać i myśleć kryteriami, że zachowujemy się, czy myślimy nienormalnie.
• Nie należy uciekać od swoich uczuć. Musimy zmierzyć się ze swoim bólem, by następnie się z niego uzdrowić. Unikanie trudnych emocji zazwyczaj wydłuża tylko proces żałoby i może przyczynić się do depresji, uzależnień czy zaburzeń lękowych.
• Postarać się utrzymać swoje hobby, zainteresowania sprzed żałoby. Takie chwile, powodują, że „mózg odpoczywa” od żałoby, a te krótkie momenty sprawiają nam przyjemność i oddalają od codziennego smutku.
• Kontakt z lekarzem. Zdrowie psychiczne i fizyczne są ze sobą nierozerwalnie związane. Dbanie o sferę fizyczną przejawiające się właściwym odżywianiem, ilością snu, czy regularnymi badaniami pozwala nam lepiej znosić żałobę.
• Kontakt z psychoterapeutą. Terapeuta wesprze i pomoże przejść przez ten trudny czas. Zapewni poczucie bezpieczeństwa oraz niezbędne wsparcie.
  

Żałoba – jak pomóc?

Pomoc osobie będącej w żałobie jest zarazem trudna i łatwa, bo nie wymaga specjalnych środków. Trudność może polegać na tym, że do końca nie wiemy jak się zachować w takiej sytuacji oraz obawiamy się, by nie spowodować czegoś, co zwiększy jeszcze ból osoby będącej w żałobie. Co zatem można zrobić dla kogoś, kto przeżywa ten trudny okres?

• należy być z osobą w żałobie, niekoniecznie musimy pocieszać,
• unikajmy wywodów, czy zwrotów o charakterze filozoficzno – religijnym, bo może to przynieść odwrotny skutek,
• wyrażajmy w prostych słowach żal i smutek i nasze współczucie,
• oferujmy naszą pomoc, nawet przy najdrobniejszych rzeczach (podanie obiadu, zakupy),
• należy podtrzymywać kontakt, nawet gdy osoba będąca w żałobie nie reaguje na nasze wiadomości,
• wysłuchać osoby w żałobie, nawet gdybyśmy to słyszeli po raz kolejny.