Trauma jest trwałym urazem psychicznym będącym wynikiem silnego przeżycia i dramatycznych doświadczeń. Jej oddziaływanie jest bardzo duże i prowadzi do zaburzeń psychicznych, wpływa na osobowość, jest źródłem różnych zaburzeń nerwowych. Konsekwencjami traumy są objawy zwane jako stres traumatyczny (zespół stresu pourazowego). Efektem traumy może być żałoba, lęk, depresja, zachowania autoagresywne czy myśli samobójcze. Samo słowo trauma pochodzi z języka greckiego i oznacza ranę. Znaczenie traumy odnosi się do swoistej rany powstałej na psychice człowieka. Z pojęciem traumy związane są stresory traumatyczne. Są one pewnego rodzaju doświadczeniem, wykraczającym poza naszą codzienność, a za przyczyną których, jesteśmy szczególnie dotknięci. Możliwymi traumatycznymi stresorami mogą być: sytuacje zagrażające życiu, wypadki samochodowe, narażenie na przemoc fizyczną czy seksualną, przewlekłe choroby.

Jakie są objawy traumy?

Skutki traumy to bardzo wiele objawów, od tych, które specjalnie się nie wyróżniają, po te, które są bardzo widoczne i dokuczliwe w naszym codziennym życiu. 

Grupę objawów związanych z traumą można podzielić na pięć grup:

Objawy somatyczne

• bezsenność,
• chroniczne zmęczenie, wyczerpanie,
• nudności lub wymioty,
• kłopoty z żołądkiem,
• nadwrażliwość na dźwięki lub światło,
• nadpobudliwość,
• odrętwienie,
• kołatanie serca

Objawy poznawcze

• postrzeganie przyszłości przez pryzmat traumy,
• trudności z koncentracją uwagi,
• dezorientacja przestrzenna, czasowa,
• „dziury w pamięci”,
• poczucie, że ktoś może kontrolować moje myśli

Objawy emocjonalne

• niepokój, 
• lęki: przed byciem samemu, przed opuszczaniem domu, 
• wybuchy gniewu,
• poczucie bezradności, bezsilności,
• koszmary nocne,
• depresja,
• trudności w podejmowaniu decyzji,
• niezdolność do kontroli emocji,
• poczucie winy, wstydu, żalu,
• poczucie przytłoczenia,
• łatwość urażania własnych uczuć,
• ciągłe poczucie zagrożenia życia

Objawy społeczne

• izolacja,
• lęk przed przebywaniem z innymi,
• trudności w nawiązywaniu kontaktów,
• zaburzone związki z innymi ludźmi,
• brak zaufania

Objawy behawioralne

• płaczliwość lub niezdolność do płaczu,
• nadmierna czujność,
• brak energii do życia,
• skłonność do wypadków,
• trudność w orientacji czasowej, przestrzennej,
• utrata zainteresowania seksem,
• kompulsywne, wielokrotne sprawdzanie czegoś,
• obsesyjne wracanie do wydarzenia

Trauma – rodzaje (przyczyny)

Traumy można podzielić na dwa typy. Pierwszy rodzaj jest wynikiem nagłego, niespodziewanego i krótkotrwałego wydarzenia, które zagraża życiu. Do tych wydarzeń zalicza się: śmierć bliskiej osoby, gwałty, napady, klęski żywiołowe, wypadki. Trauma typu II jest skutkiem długotrwałego i powtarzającego się jakiegoś wydarzenia. Zalicza się tutaj wszelkie zdarzenia związane z wojną (niewola, wypędzenia, tortury), nadużycia seksualne, przemoc w rodzinie, mobbing. 

Poniżej opis kilku rodzajów traum.

Trauma z dzieciństwa

Obejmuje wszelkie negatywne wydarzenia z dzieciństwa, które mają wpływ na późniejsze życie. Doświadczanie przemocy fizycznej (bicie, popychanie), przemocy emocjonalnej (ośmieszanie, budzenie poczucia winy, zawstydzanie, manipulacja itp.), czy seksualnej przyczynia się do powstania traumy i wpływa na późniejsze życie. Na pojawienie się traumy w dzieciństwie mogą mieć również wpływ takie zdarzenia jak śmierć rodzica, długotrwała separacja, czy rozwód rodziców. Skutkiem negatywnych wydarzeń z dzieciństwa jest wystąpienie nerwic, skłonności do zażywania używek, rozwój osobowości lękliwej, zmniejszenie szansy na normalne życie zawodowe i rodzinne. Osoby, które przeżyły traumę w dzieciństwie są w pewien sposób upośledzone społecznie i emocjonalnie. 

Trauma wojenna

Trauma wojenna należy do jednych z najsilniejszych tego typu doświadczeń. Wynika ona z bardzo negatywnych wydarzeń, które towarzyszą każdej wojnie: wszechobecna śmierć, zniszczenia, okrucieństwo, ciągły lęk. To wszystko sprawia, że występuje zaburzenie psychiki. Objawami traumy wojennej są nawroty traumatycznych wspomnień, koszmary senne, problemy z koncentracją, zachowania destrukcyjne, bezsenność. 

Trauma po wypadku

Trauma po wypadku może pojawić się zarówno u ofiar, jak i również u sprawców, czy nawet świadków. Nierzadko skutkiem tego jest niechęć do prowadzenia samochodów, czy korzystania z komunikacji. Trauma może być złagodzona dzięki szybkiej pomocy zarówno lekarskiej jak i psychologicznej. Dlatego tak ważna jest natychmiastowa pomoc zaraz po wystąpieniu wypadku.

Trauma po porodzie

Dotyka kobiety, które doświadczyły trudnego, bolesnego porodu i nie tylko w sensie fizycznym. Trauma po porodzie nie zawsze dotyczy samego tego zdarzenia, ale może być również konsekwencją urodzenia martwego lub niepełnosprawnego dziecka. Skutkiem traumy po porodzie może być zespół stresu pourazowego, nerwice, psychozy. 

Trauma po rozstaniu

Trauma, która jest wynikiem rozstania, rozwodu, choć może być doświadczeniem bolesnym nie skutkuje zespołem stresu pourazowego. Najczęściej dotyka osoby wrażliwe i borderline. Dla nich odrzucenie, odtrącenie, wizja samotności sprzyja rozwojowi traumy. Po rozstaniu takie osoby czują się zagubione, trudno zaadoptować im się do nowych warunków, pojawia się nieufność do ludzi, rozchwianie emocjonalne. 

Trauma po klęsce żywiołowej

Osoby, które doświadczyły klęski żywiołowej (np. trzęsienia ziemi, powodzi) zaczynają się bać o siebie i swoich bliskich. Wymagają one długotrwałej opieki psychologicznej. Ludzie, którzy przeżyli katastrofy i klęski żywiołowe reagują według następujących etapów: dezorientacja i uczucie szoku po wydarzeniu, działanie instynktowne (słaba pamięć o tym co się wydarzyło), współdziałanie podczas katastrofy, rozczarowanie i poczucie opuszczenia, proces dochodzenia do siebie.

Leczenie traumy

Leczenie traumy to proces, który polega na przepracowaniu swoich przeżyć, myśli, uczuć. Podstawą w leczeniu jest psychoterapia. Koncentruje się ona na modyfikacji patologicznych schematów myślenia. Leczenie traumy nie jest proste, ponieważ wymaga opowiadania o trudnych wydarzeniach, wyobrażaniu sobie nieprzyjemnych rzeczy. Bardzo istotna w tym przypadku jest pomoc bliskich osób, które wspierają i motywują do pracy w całym procesie leczenia. Skuteczność pomocy uzależniona jest od czasu, w jakim osoba zgłosi się do psychoterapeuty. Dłuższe zwlekanie z wizytą wydłuża proces leczenia.