Odporność psychiczna oznacza sposób, w jaki radzimy sobie z wyzwaniami, przeciwnościami, stresem niezależnie od okoliczności. Posiadanie odporności psychicznej przekłada się na poczucie sprawczości w swoim życiu. Dostrzeganie możliwości, wiara w swoje umiejętności oraz stawianie sobie ambitnych celów pozwalają wpływać na swoje życie i czerpać z niego zadowolenie. Odporność psychiczna zapewnia wewnętrzną równowagę i spokój. Jest tą cechą osobowości, którą w dużym stopniu dziedziczymy. Istotny jest również fakt, że możemy ją rozwijać.

Czym jest odporność psychiczna? 

Cechy, które definiują pojęcie odporności psychicznej to: 

• konsekwencja w działaniu,
• dobra regulacja emocji,
• optymizm,
• umiejętność działania pod presją,
• nastawienie na osiągnięcie celów.

W psychologii odporność psychiczna oznacza zdolność człowieka do zmobilizowania się pomimo niekorzystnych wydarzeń. 

Do głównych filarów odporności psychicznej (model 4 C) zaliczamy:

• wyzwanie – postrzeganie życiowych wyzwań jako szansy, upatrywanie możliwości w kryzysach,
• pewność siebie – oznacza wysoki poziom wiary we własne możliwości i kompetencje,
• zaangażowanie – wytrwałość w realizacji zadań i dążeniu do celu,
• poczucie wpływu – przekonanie o tym, że ma się wpływ na swój los.

Odporność psychiczna jest plastyczna, co oznacza, że jej poziom może zarówno rosnąć jak i spadać. Uzależnione jest to od czynników, które dotykają nas i otoczenia, w którym funkcjonujemy. Spadek odporności psychicznej może być spowodowany długotrwałym stresem, porażkami, pogorszeniem stanu zdrowia. Wzrost odporności psychicznej może mieć swoje źródło np. w rodzinie, w jakiej się wychowujemy oraz postawy rodziców w pokonywaniu trudności.

Odporność psychiczna a zadowolenie z życia

Istnieje korelacja pomiędzy odpornością psychiczną a zadowoleniem z życia, czy nawet poczuciem szczęścia. Wysoka odporność psychiczna gwarantuje lepsze samopoczucie oraz stwarza możliwość większych osiągnięć. Osoby odporne psychicznie zazwyczaj wykonują bardziej odpowiedzialne zadania i zajmują wyższe stanowiska. Przeciwieństwem odporności psychicznej nie jest słabość psychiczna, tylko wrażliwość. Osoby wrażliwe gorzej przyjmują bodźce zewnętrzne i silniej na nie reagują. Bardziej odczuwają i są podatne na stres i presję co przekłada się na odczuwanie negatywnych skutków. Istotne jest, aby nie myśleć, że osoby z wysoką odpornością psychiczną nie są wrażliwe. Tutaj wrażliwość rozumiana jest jako podatność na presję czy stres, a nie wrażliwość utożsamianą z empatią. Wysoka odporność psychiczna może nieść ze sobą również zagrożenia. Negatywnymi konsekwencjami zbyt wysokiej odporności psychicznej może być branie na siebie zbyt dużo obowiązków, niedostrzeganie własnych słabości, angażowanie w zbyt wiele projektów, podejmowanie wysokiego ryzyka. Duża pewność siebie może być z kolei odbierana jako postawa arogancka i zbyt dominująca. 

Jak wzmocnić odporność psychiczną?

Odporność psychiczna jest zbiorem cech osobowościowych, które można rozwijać i wzmacniać. Podstawą zdrowia psychicznego i naszej odporności psychicznej jest umiejętność radzenia sobie ze stresem. Warto zatem nauczyć się technik radzenie sobie ze stresem. Ponadto zwiększenie odporności psychicznej na stres może odbywać się poprzez właściwą aktywność fizyczną. W trakcie ćwiczeń wydzielana jest serotonina, która zmniejsza szkodliwe działanie stresu. Wzmacnianie odporności psychicznej jest procesem, który wymaga zarówno czasu, jak i działania na różnych obszarach. Należy zatem skupić się nad głównymi filarami wzmacniającymi odporność psychiczną.

Filary wzmacniania odporności psychicznej 

• Dbanie o siebie. Przejawia się to życiem w zgodzie ze swoimi wartościami, potrzebami, właściwym odżywianiem, odpowiednią ilością snu, wyrażaniem swoich uczuć i emocji.
• Akceptacja siebie oraz zastanej rzeczywistości. Należy zaakceptować życie takie jest. Skupiajmy się na działaniu, rozwiązywaniu problemów, nie uciekajmy i nie wypierajmy trudnych rzeczy.
• Dbanie o relacje. Budujmy zdrowe relacje, które gwarantują poczucie bezpieczeństwa, zaspokajają potrzebę kontaktu.
• Otwartość na zmiany. Zmiana jest nieodzowną częścią życia, funkcjonowania ludzi, łączy się z upływającym czasem. Postawa otwarta na zmiany nie wywołuje stresu i pozwala racjonalnie ocenić czy chcemy jej dokonać, lub za nią podążać.
• Świadomość odpowiedzialności. Wiąże się z kontrolą własnych czynów, słów. Posiadanie świadomości pozwala odróżnić co dzieje się za naszą przyczyną, a co jest nam przypisywane.
• Planowanie celów. Wiąże się z planowaniem przyszłości i projektowaniem wizji. Takie podejście pozwala przygotować się odpowiednio wcześniej na zmiany, niepowodzenia oraz wzmacnia elastyczne podejście.

Odporność psychiczna a psychoterapia

Odporność psychiczną można budować poprzez samodzielne ćwiczenia i stosowanie się do filarów wzmacniania odporności psychicznej. Dla osób szukających wsparcia w tym zakresie bardzo pomocna będzie psychoterapia. Spotkania z psychoterapeutą pozwolą zbudować różne czynniki ochronne, by lepiej sobie radzić z przeciwnościami losu. Ponadto nauczymy się podczas sesji z terapeutą szybszego powrotu do równowagi fizycznej i psychicznej oraz niedopuszczania do kryzysu psychicznego. Psychoterapia wiąże się również z nabywaniem i wzmacnianiem odporności psychicznej.