Derealizacja i depersonalizacja

Derealizacja i depersonalizacja są zaburzeniami spostrzegania i świadomości. Ich istota polega na tym, że osoba, której to dotyczy ma wrażenie utraty własnej tożsamości oraz poczucie nierealności otaczającego świata. Przejściowe, czasowe doświadczanie derealizacji czy depersonalizacji jest dość częste w całej populacji i pojawia się nawet u 20% społeczeństwa (niektóre dane mówią nawet o 70%, ale dotyczą krótkich epizodów). Depersonalizacja jest utratą poczucia realności Ja oraz własnej osoby, a derealizacja polega na utracie poczucia realności otoczenia. W klasyfikacji te zjawiska opisane są jako zaburzenia depersonalizacji/derealizacji. W poniższym artykule postaramy się dokładnie scharakteryzować te zaburzenia.

Co to jest derealizacja?

Derealizacja jest zaburzeniem psychicznym związaną ze zmianą spostrzegania. Charakteryzuje się poczuciem odrealnienia, funkcjonowania w nierzeczywistym świecie. Osoba, której dotyka to zaburzenie ma problem w rzetelnej ocenie otaczającego ją świata. Podczas poczucia derealizacji chory ma wrażenie, jakby wszystko wokół niego, to co się dzieje nie istniało i myśli, że to dzieje się tylko w jego umyśle.

Jakie są przyczyny derealizacji?

Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Część badań szuka przyczyn derealizacji w spadku dopaminy przy jednoczesnym wzroście poziomu adrenaliny. W tym przypadku najczęściej dotyka to osób, które mają nerwicę, zaburzenia lękowe, stany depresyjne, zaburzenia obsesyjno – maniakalne. Inne badania wskazują, że przyczyną derealizacji jest mózg, który w ten sposób broni się przed stresem i nadmiarem bodźców emocjonalnych. Derealizacja jest postrzegana również jako objaw innego zaburzenia psychicznego. Źródła powstawania derealizacji mogą znajdować się w substancjach psychoaktywnych (leki, narkotyki, alkohol), schizofrenii, przewlekłym stresie oraz atakach paniki. Derealizacja może występować okresowo nawet u zdrowych ludzi. Dzieje się tak, szczególnie, gdy jesteśmy przepracowani, po utracie bliskiej osoby, po przykrym zdarzeniu.

Derealizacja – objawy

Osoby, które doświadczają derealizacji najczęściej mają następujące objawy:

poczucie sztuczności otoczenia, wrażenia, że wszyscy odgrywają jakieś role,
brak poczucia upływającego czasu,
natłok myśli, bądź ich brak,
brak motywacji,
nieodczuwanie emocji,
wrażenie, że świat funkcjonuje w dziwny sposób,
powracające myśli egzystencjonalne,
utrata zdolności odczuwania przyjemności i radości,
niewyraźne widzenie, nudności, ból w klatce piersiowej.

Jak rozpoznać i leczyć derealizację?

Czasami derealizacja ustępuje sama. Zazwyczaj dzieje się to wtedy, przy jej przyczyna leży w fizjologii. W innych przypadkach należy skorzystać z pomocy specjalisty. Najskuteczniejszym sposobem radzenia sobie z zaburzeniem jest pomoc psychoterapeutyczna. Terapia poznawczo – behawioralna stosuje w tym przypadku blokowanie ciągłego myślenia o odczuciu nierealności otoczenia z technikami rozproszenia. Te techniki wymuszają na zmysłach takie czucie, by osoba z tym zaburzeniem bardziej związana była z rzeczywistością. Skuteczne w leczeniu derealizacji są również techniki psychodynamiczne. Koncentrują się one na pracy nad negatywnymi uczuciami i konfliktami, które kierują pacjenta z derealizację. Niekiedy konieczne jest wdrożenie leczenia farmakologicznego, szczególnie gdy derealizacja może być pierwszym objawem zaburzeń psychicznych np. schizofrenii. Dzięki skutecznemu leczeniu derealizacja może być całkowicie wyleczona.

Co to jest depersonalizacja?

Depersonalizacja jest zaburzeniem, w którym chory postrzega siebie w sposób odmienny. Zaburzenie dotyczy sposobu myślenia, poczucia identyfikacji własnej osoby. Uczucie to bywa porównywane do uczucia „bycia w filmie”. Osoba z depersonalizacją doświadcza poczucia nierealności swojej tożsamości lub jaźni. Chory ma wrażenie, że jest jedynie obserwatorem swojego własnego życia lub może mu się wydawać, że jego ciało jest całkowicie obce. Szacuje się, że nawet połowa osób dorosłych doświadcza depersonalizacji chociaż raz w życiu. Z badań wynika, że kobiety częściej doświadczają tego zaburzenia.

Jakie są przyczyny depersonalizacji?

Depersonalizacja może być skutkiem silnych emocji, przeżyć religijnych, przeżyć artystycznych oraz bardzo silnego stresu. W tych przypadkach uczucie depersonalizacji jest chwilowe i może minąć. Poważniejsze przyczyny depersonalizacji mogą być wywołane określonymi stanami medycznymi. Do grupy tej zalicza się m.in. zaburzenia psychiczne takie jak schizofrenia, lęki, ataki paniki. Ponadto na pojawienie się depersonalizacji mogą mieć wpływ takie substancje jak alkohol, leki czy narkotyki. Innymi przyczynami mogą być zatrucia oraz padaczka.

Depersonalizacja – objawy

Objawy występujące przy depersonalizacji są trudne do opisania przez osoby, które doświadczają tego zaburzenia. Poczucie depersonalizacji może utrzymywać się od kilku sekund do kilku minut.

Niemniej jednak najczęściej powtarzające się u pacjentów symptomy to:

uczucie bezcielesności,
uczucie, że życie jest snem lub filmem,
poczucie braku kontroli nad swoimi działaniami, myślami
luki w pamięci,
poczucie dystansu do rzeczywistości,
obsesyjne zachowania,
utrzymywanie ciała w jednej pozycji,
zawroty głowy,
poczucie jakby się było obserwatorem samego siebie,
przeświadczenie, że od bliskich oddziela nas jakaś bariera,
poczucie obcości konkretnych części ciała.

Jak rozpoznać i leczyć depersonalizację?

Depersonalizację rozpoznaje się na podstawie dolegliwości, jakie odczuwa pacjent. Diagnozowaniem i leczeniem tego zaburzenia mogą zajmować się zarówno psychiatrzy jak i psychoterapeuci. Psychiatra zazwyczaj wykonuje szereg testów oraz podstawowe badania krwi, czy EEG. Jeżeli źródłem depersonalizacji jest depresja, czy stany lekowe zalecane jest leczenie farmakologiczne. W większości przypadków leczenie odbywa się przy udziale psychoterapeuty. Spotkania koncentrują się na przepracowaniu mechanizmów odbierania i postrzegania własnej osoby przez pryzmat doświadczeń pacjenta. Niekiedy psychoterapia wsparta jest technikami relaksacyjnymi. Długotrwałych i utrudniających życie epizodów depersonalizacji nie powinno się ignorować. Należy zgłosić się do specjalisty (psychiatry, psychoterapeuty), by ustalić, co jest przyczyną tych zaburzeń, a następnie rozpocząć proces leczenia.