Autyzm to zaburzenie rozwojowe, które ma charakter neurologiczny. Oznacza to, że cała ścieżka rozwoju osoby autystycznej jest inna od standardowej. Autyzm może być odmienny dla każdej osoby. To, co łączy osoby autystyczne to fakt, że mają one trudności w zakresie relacji społecznych, porozumiewania się, wyobraźni. W Europie autyzm jest diagnozowany u około 1% dzieci. Zaburzenie to występuje 4 razy częściej u chłopców niż u dziewczynek. Pierwsze objawy autyzmu pojawiają się w okresie wczesnego dzieciństwa i trwają do końca życia. 

Przyczyny autyzmu

Przyczyny autyzmu są złożone i wpływają na nie różne czynniki. Na pojawienie się spektrum autyzmu mają wpływ czynniki genetyczne i środowiskowe. Geny są uważane za kluczowy czynnik ryzyka. Zaburzenie częściej dotyka bliźniąt jednojajowych (73-95%) niż bliźniąt dwujajowych (30%). Aktualnie znanych jest 65 genów, które są bezpośrednio powiązane z autyzmem i ponad 200, które są nieco słabiej związane z tym zaburzeniem. Geny związane mogą być przekazywane w rodzinie. Rodzice, którzy sami nie mają autyzmu, mogą mieć geny z nim związane, co zwiększa prawdopodobieństwo pojawienia się choroby u dzieci. Na występowanie autyzmu wpływają także czynniki środowiskowe takie jak: wyższy wiek rodziców, ciąże mnogie, infekcje wirusowe podczas ciąży, wcześniactwo, mniej niż rok przerwy między ciążami, niska waga urodzeniowa. Ponadto do przyczyn autyzmu zalicza się obniżoną zdolność do detoksacji, alergie, dziecięce porażenie mózgowe, zaburzenia metaboliczne (nietolerancja glutenu i kazeiny) oraz poważne infekcje i intensywne antybiotykoterapie w okresie niemowlęcym.

Autyzm – objawy

Typowe objawy autyzmu pojawiają się u dzieci przed 3 rokiem życia. Zazwyczaj rodzice, obserwując rozwój dziecka, są zaniepokojeni, że np. ich potomek nie reaguje na hałas, jest bardzo grzeczny, gdy biorą  je na ręce to ich ciało się usztywnia. Ponadto widzą, że dziecko wpatruje się w jeden punkt godzinami, nie rozwija mowy. Zdarza się również, że objawy autyzmu pojawiają się niespodziewanie, po początkowym prawidłowym rozwoju dziecka. Zaburzenia pojawiają się zazwyczaj w trzech obszarach, w których występują charakterystyczne objawy. Są to:

Zaburzenia relacji społecznych 

Dziecko nie interesuje się innymi ludźmi, wykazuje brak empatii, brak współpracy z rówieśnikami, unika kontaktu wzrokowego, towarzyszy mu lęk, nieadekwatna do sytuacji mimika twarzy, unika dotyku, nie odwzajemnia uczuć, wykazuje niezdolność inicjowania rozmowy, cechuje je autoagresja.

Zaburzenia komunikacji

Gdy brakuje mowy lub niezdolność do jej opanowania, ograniczone rozumienie poleceń, niewłaściwe używanie składni, dziwaczne słownictwo, zmiany znaczenia słów, niezrozumienie aluzji słownych, metafor, sugestii, nadwrażliwość na dźwięki.

Stereotypowe wzorce zachowań

Obserwujemy ograniczone spektrum zainteresowań, opór wobec zmian, preferowanie rutyny, fascynacja przedmiotami, a nie ludźmi, powtarzające się czynności ruchowe np. kiwanie się, kręcenie wokół własnej osi, tiki, chodzenie na palcach, spadek napięcia mięśniowego, ograniczona zręczność manualna i ruchowa.

Autyzm – inne, mniej oczywiste objawy

• zaburzenia trawienne – biegunki, długotrwałe zaparcia,
• niedobór witamin i pierwiastków – niedobory witamin: C, B6, B12, A, E oraz pierwiastków: magnezu, selenu, cynku, chromu. Te deficyty są pochodną problemów gastrycznych i skłonności do ograniczania jedzenia,
• zatrucia metalami ciężkimi – osłabienie zdolności detoksykacji podwyższa podatność na zatrucia metalami ciężkimi, szczególnie rtęcią,
• osłabienie odporności – podatność na alergie i infekcje będące konsekwencją uszkodzenia systemu immunologicznego i nierównowagi limfocytów T

Autyzm – rozpoznanie u dzieci

Rodzice powinni być zaniepokojeni, gdy ich trzyletnie dziecko nie potrafi lub wycofuje się z poniższych umiejętności:

• nie zadaje pytań i nie jest ciekawe świata,
• nie potrafi korzystać z nocnika,
• kiedy nie bawi się „na niby”, np. w dom,
• nie potrafi czekać na swoją kolej w zabawie,
• problem stanowi przedstawienie się i powiedzenie ile ma lat,
• nie lubi oglądać książeczek,
• kiedy nie zaprasza Cię do zabawy,
• nie potrafi się bawić z innymi dziećmi i wymieniać z nimi zabawkami.

Bardzo ważne jest, aby rozpoznanie autyzmu odbywało się w najwcześniejszym okresie rozwoju. Pierwszą diagnozę, rozpoznanie powinien stawiać lekarz pediatra czy lekarz pierwszego kontaktu. Badania przesiewowe wykonuje neurolog i psycholog. Wyniki badań powinny być powtarzane. Nieprawidłowości w rozwoju dziecka nie zawsze świadczą o tym, że dziecko ma autyzm. Często są efektem opóźnionego rozwoju i wymagają dalszej diagnostyki. 

Autyzm – leczenie

Autyzm może mieć różne nasilenie u dzieci. Dziecko zazwyczaj wymaga stałej opieki. Proces leczenia polega na różnych formach psychoterapii, w której również powinni brać udział najbliżsi. Psychoterapia autyzmu prowadzona jest w dwóch podejściach: behawioralnym i rozwojowym. Terapia behawioralna dąży do zmiany zachowania dzieci na dostosowanie do sytuacji społecznych. Skupia się ona na wzmacnianiu pożądanych zachowań i ograniczaniu tych negatywnych. W praktyce terapeuta nagradza prawidłowe zachowania. Podejście rozwojowe uczy dziecka interakcji z otoczeniem poprzez poprawę umiejętności społecznych i komunikacyjnych. Ma ono na celu nauczenie samodzielności w rozwiązywaniu problemów i myśleniu oraz komunikowania się.

Jednym ze spektrum autyzmu o łagodniejszej formie, jest Zespół Aspergera, o którym więcej pisaliśmy w artykule „Zespół Aspergera — co to jest, objawy, leczenie”.