ADHD u dzieci to zaburzenie dotykające częściej chłopców niż dziewczynki. Pojęcie ADHD weszło do obiegowego języka i używane jest do określenia osób, które są zbyt ruchliwe względem powszechnie przyjętych norm. Sam skrót ADHD (z języka angielskiego: Attention Deficit Hiperactivity Disorder) oznacza zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Pierwsze objawy pojawiają się najczęściej w dzieciństwie i występują również w dorosłym życiu. W Polsce ta przypadłość dotyka 3 – 8 % dzieci.

ADHD u dzieci – jakie są przyczyny zaburzenia?

Nadpobudliwość psychoruchowa jest poważnym schorzeniem, które swoje źródło ma w mózgu. Nie jest zatem efektem złego wychowania, charakteru czy braku dyscypliny. Dzieci mające ADHD nie wykonują poleceń, trudno panować im nad emocjami i często reagują agresją z błahych powodów. Dzięki wielu badaniom wiadomo, że dużą rolę w powstaniu zaburzenia mają czynniki genetyczne. Ponadto odkryto, że ADHD ma związek z zaburzeniami przepływu neuroprzekaźników w mózgu – chodzi o zmniejszenie aktywności dopaminy w strukturach mózgowych.

Wyodrębniono tzw. czynniki ryzyka, które zwiększają wystąpienia ADHD u dzieci. Należą do nich:

• urazy w okresie życia płodowego,
• zatrucia metalami ciężkimi,
• zespół FAS, w wyniku spożywania alkoholu przez ciężarne matki,
• niedotlenienie w czasie porodu,
• nieprawidłowa dieta,
• niska masa urodzeniowa dziecka.

Jak rozpoznać ADHD u dzieci?

Objawy ADHD są widoczne często przed ukończeniem 5 roku życia dziecka. Główne symptomy dotyczą trzech obszarów:

• Zaburzenia uwagi i koncentracji – ten symptom cechuje dzieci, które mają trudność w skupieniu uwagi, słuchaniu innych, wykazują się ciągłym roztargnieniem. Dziecko często popełnia błędy, nie ma właściwej organizacji nawet podstawowych czynności domowych. Ponadto gubi przedmioty, unika czynności, które by je angażowało i wymagało dłuższej koncentracji. Można odnieść wrażenie, że dziecko nie słucha co się do niego mówi.
• Nadruchliwości – dziecko sprawia wrażenie jakby było w ciągłym ruchu. Nie jest to jednak związane z upodobaniem do aktywności fizycznej. Nadruchliwość objawia się wierceniem, skakaniem czy innymi aktywnościami, które są nieadekwatne do sytuacji, w której w danej chwili znajduje się dziecko.
• Impulsywności – dziecko próbuje skupić na sobie uwagę, jest niecierpliwe, przeszkadza innym. Ponadto często odpowiada na pytania, zanim ktoś skończy je zadawać, myśli bez zastanowienia, podczas grupowych zajęć nie potrafi cierpliwie poczekać na swoją kolej. 

Jak i gdzie zdiagnozować ADHD?

W przypadku, gdy w wyniku obserwacji mamy wrażenie, że dziecko może mieć ADHD należy skonsultować się z psychologiem lub psychiatrą dziecięcym. Obecnie można przeprowadzić konsultację za pośrednictwem portalu internetowego po wcześniejszym umówieniu się na spotkanie online. Niekiedy dla właściwej diagnozy potrzebna jest współpraca kilku specjalistów: psychologa, pediatry, psychiatry czy nawet neurologa dziecięcego. Psycholog w trakcie diagnostyki wykonuje testy w celu intelektualnej oceny dziecka oraz sprawdza inne aspekty takie jak koncentracja, kojarzenie czy zdolność do zapamiętywania. Sprawdzana jest także koordynacja i sprawność ruchowa. Istotne w diagnozowaniu jest wykluczenie innych zaburzeń, schorzeń, które mogą dawać podobne objawy jak ADHD. 

Leczenie ADHD u dzieci

Schemat leczenia ADHD jest różny i dostosowany indywidualnie do każdego dziecka. Opiera się na stosowaniu różnych metod adresowanych również do rodziców. Na program leczenia może się składać:

• psychoterapia,
• zajęcia psychoedukacyjne dla rodziców,
• terapia rodzinna,
• leczenie farmakologiczne.

Bardzo ważna jest systematyczna praca nad dzieckiem cierpiącym na ADHD. Metody terapeutyczne wspomagające proces leczenia powinny być na równi traktowane z ewentualnym wsparciem farmakologicznym. Terapia rodzinna jest szczególnie ważna w rodzinie, gdzie występują konflikty. U dzieci, które wykazują agresję w stosunku do innych zalecany jest trening ukierunkowany na radzenie sobie z agresją i złością. 

Jak wspierać dzieci z ADHD na co dzień?

Najistotniejsze z punktu widzenia właściwego rozwoju i funkcjonowania dziecka z ADHD jest zaakceptowanie tej sytuacji przez rodziców. Kolejnym krokiem dla opiekunów jest poznanie problemów dziecka, rodzaju zaburzenia i trudności wynikających z odmiennej pracy mózgu. Poniżej przedstawione są praktyczne wskazówki związane z radzeniem sobie z objawami ADHD u dziecka.

W przypadku nadmiernej ruchliwości:

• należy ją akceptować, ale do pewnego stopnia,
• stwarzać sytuacje, by dziecko mogło w bezpiecznych warunkach realizować się ruchowo z poszanowaniem innych,
• dbać o zorganizowanie zajęć sportowo – ruchowych.

W przypadku nadmiernej impulsywności:

• ustalić z dzieckiem reguły (zakres obowiązków, kary i nagrody),
• należy stawiać granice i bariery,
• tolerujemy zachowania, które nie są szkodliwe,
• uświadamiajmy, że pewne zachowania są naganne.

W przypadku zaburzeń uwagi i koncentracji:

• pomagamy dziecku w planowaniu,
• pomagamy w organizowaniu miejsca pracy,
• dzielimy zadanie na kilka mniejszych,
• stosujemy częstsze przerwy przy wykonywaniu zadania,
• kierujemy uwagę dziecka na najistotniejsze sprawy.

ADHD u osób dorosłych

ADHD dotyka od 2 do 5% populacji osób dorosłych. Panuje przekonanie, że jest to zaburzenie, które dotyka tylko dzieci. Osoby dorosłe zazwyczaj miały ADHD jako dzieci, ale nie były diagnozowane. Często objawy nakładają się z objawami innych zaburzeń psychicznych.

Dorośli mający ADHD mniej cierpią na nadpobudliwość ruchową, większy deficyt występuje z zachowaniem uwagi i koncentracji. Nadaktywność ruchowa u dorosłych przejawia się poczuciem niepokoju, trudnościami z odpoczynkiem, nadmierną skłonnością do rozmów.

Kolejną grupą objawów jest impulsywność związana np. z łatwością w wydawaniu pieniędzy, podejmowaniem nagłych decyzji życiowych np. o zmianie pracy, czy też objadaniem się.

Proces diagnozowania ADHD u osób dorosłych wygląda podobnie jak u dzieci. Należy udać się do psychologa lub psychiatry, którzy poprzez odpowiednie testy, obserwacje stwierdzą zaburzenie. Proces leczenia to zazwyczaj połączenie metod wsparcia: psychoterapii, psychoedukacji i farmakologii. Poddanie się terapii pozwala pacjentowi przywrócić możliwości czerpania z własnego potencjału i daje nadzieję na poprawę satysfakcji z życia.