Fobie, które znamy tworzą długą listę zaburzeń z rodzaju nerwic. Fobia to lęk, który często uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie, a pojawia się w sytuacjach bezpiecznych z punktu widzenia osoby zdrowej. Zapewnienia o braku zagrożenia oraz wiedza o irracjonalności lęku często nie działają na osobę dotkniętą fobią. Często lęk przed czymś jest mylony z fobią. Jak w takim razie rozróżnić lęk od fobii?
Fobie – przyczyny powstawania
Według behawiorystów fobie powstają na skutek kojarzenia danego przedmiotu, zwierzęcia, obiektu z niebezpieczeństwem. Lęk ten może powstać w dzieciństwie i ma związek z sytuacjami stresującymi np. dziecko mogło być straszone pająkami. Fobie mogą pojawić się w każdym wieku, choć najczęściej rozwijają się między 7 a 11 rokiem życia. Fobie nie są przekazywane z pokolenia na pokolenie, jednak z racji rozwijania się w wieku dziecięcym, mogą zostać przejęte, nauczone od rodziców. Przyczyną fobii może być praktycznie wszystko. Niektóre z lęków wieku dziecięcego mijają np. strach przed samodzielnym spaniem czy ciemnością, inne jednak pozostają na długo, wówczas można mówić o jednym z rodzajów fobii. Fobie należą do nerwic, o których szerzej pisaliśmy w artykule „Nerwica — przyczyny, objawy, jak leczyć„.
Podział fobii
Fobie dzieli się na specyficzne, agorafobie, fobie społeczne, inne zaburzenia lękowe w postaci fobii, fobie BNO.
Fobie specyficzne
Można do nich zaliczyć lęk przed konkretnymi zwierzętami, lęk przed krwią, śmiercią, chorobą czy urazami. Najpopularniejsze fobie to: arachnofobia (lęk przed pająkami), ornitofobia (lęk przed ptakami), entomofobia (lęk przed owadami), rodentofobia (lęk przed gryzoniami), hematofobia (lęk przed krwią), bakteriofobia (lęk przed drobnoustrojami), algofobia (lęk przed bólem), tokofobia (lęk przed ciążą), tanatofobia (lęk przed śmiercią), mizofobia (lęk przed brudem).
Agorafobie
To lęk przed przebywaniem z dala od domu, w dużych przestrzeniach, ale również w tłumie. To obawa przed podróżowaniem i brakiem szybkiej możliwości dotarcia do domu.
Fobie społeczne (sytuacyjne)
Mają związek z obawą przed oceną przez innych ludzi. Jest to lęk przed byciem w centrum zainteresowania np. podczas występów publicznych i obawa przed kompromitacją. Jest to również lęk przed niekontrolowaniem swojego ciała lub wykonaniem zawstydzającej czynności na oczach innych ludzi. Do najpopularniejszych fobii społecznych należą: klaustrofobia (lęk przed małymi, zamkniętymi pomieszczeniami), agorafobia (lęk przed otwartą przestrzenią), nyktofobia (lęk przed ciemnością).
Fobie – rodzaje
Wyróżnia się kilkaset rodzajów fobii. Niektóre z nich są znane nam wszystkim, ze względu na swoją popularność i używanie w języku potocznym. Inne mogą zaskoczyć, tym, że tego typu lęki występują.
Do najpopularniejszych rodzajów fobii można zaliczyć:
- agorafobia – lęk przed otwartą przestrzenią
- akrofobia – lęk przed wysokością
- arachnofobia – lęk przed pająkami
- brontofobia – lęk przed burzą
- socjofobia – lęk przed innymi ludźmi
- ofidiofobia – lęk przed wężami
- nyktofobia – lęk przed ciemnością
- trypanofobia – lęk przed zastrzykami
- awiofobia – lęk przed lataniem samolotem
- redentofobia – lęk przed gryzoniami
- zoofobia – lęk przed zwierzętami
- ornitofobia – lęk przed ptakami
Do nietypowych rodzajów fobii można zaliczyć:
- ideofobia – lęk przed pomysłami
- oikofobia – lęk przed meblami
- nomofobia – lęk przed brakiem telefonu
- rytifobia – obawa przed zmarszczkami
- eufobia – lęk przed dobrymi wiadomościami
- skopofobia – obawa przed byciem obserwowanym
- koumpounofobia – lęk przed guzikami
- fobofobia – lęk przed swoimi fobiami
- aerofobia – lęk przed powietrzem
- neofobia – lęk przed nowymi rzeczami
- koulrofobia – lęk przed klaunami
- fagofobia – lęk przed przełykaniem
Fobie – objawy
Objawy fobii można podzielić na fizyczne i psychiczne. Do objawów fizycznych zalicza się: trudności z oddychaniem, przyspieszone bicie serca, ucisk w klatce piersiowej, nudności, dreszcze. Do objawów psychicznych zalicza się: strach, niepokój, bezsilność, poczucie utraty kontroli, potrzeba ucieczki, izolacji. W zależności od sytuacji powyższe objawy mogą przybrać mniej lub bardziej intensywną formę.
Lęk a fobie
Czy zatem każde odczuwanie strachu jest fobią? Nie, nie każde i można w bardzo łatwy sposób odróżnić to od siebie. Strach jest naturalny dla człowieka, jest pewnego rodzaju odpowiedzią na zagrożenie, ponieważ pełni rolę ochronną.
Osoba, która boi się czegoś, po prostu z obawą oddali się od miejsca lub obiektu, które wywołują strach, a dodatkowo będzie w stanie przełamywać swój lęk, umysł jest nastawiony na działanie.
Osoba cierpiąca na fobie będzie całkowicie unikała sytuacji, które mogą spowodować lęk, nawet kosztem relacji z rodziną, przyjaciółmi czy potencjalnymi problemami w pracy. Zagrożenie w jej oczach jest wyolbrzymione, a strach paraliżujący, niepozwalający na działanie.
Fobie – metody leczenia
Do wyleczenia fobii niezbędna jest wizyta u specjalisty – psychiatry, terapeuty, który zaleci odpowiednią psychoterapię. Terapia może być indywidualna lub grupowa, a jej głównym celem jest poznanie przyczyny lęku i wypracowanie metody na poradzenie sobie z nim. Terapia może trwać od kilkunastu miesięcy do kilku lat. Jest to najlepsza metoda na pozbycie się lęku, zdarza się jednak, że w przypadku fobii niezbędne jest włączenie farmakoterapii.
Niektóre fobie mogą wydawać się zabawne, dla osób, które są zdrowe. Fobia to jednak poważne zaburzenie, które nieleczone wywołuje dysfunkcje, a nawet może powodować poważne choroby. Niektóre z fobii np. dysmorfofobia (zaburzenia powodujące spaczone postrzeganie własnego ciała), powodują poważne obrażenia, takie jak samookaleczenie czy katowanie ciała. Ten rodzaj fobii jest związany z anoreksją i może powodować zagrożenie życia. Fobii nie należy lekceważyć, a każdy niepokojący objaw należy skonsultować ze specjalistą.
