Alienacja rodzicielska jest formą przemocy emocjonalnej, jakiej doświadcza dziecko od swoich rodziców. Może ona przybierać różne formy. Najczęściej dochodzi do niej w przypadku rozstania rodziców, partnerów, którzy dotychczas wychowywali wspólnie dziecko.
Do alienacji rodzicielskiej zalicza się następujące zachowania:
- utrudnianie przez jednego z rodziców kontaktów z dzieckiem drugiemu rodzicowi,
- nastawianie dziecka przeciwko drugiemu rodzicowi,
- przedstawianie drugiego rodzica w złym świetle,
- wymuszanie deklaracji uczuć dla siebie,
- oferowanie korzyści (nagród) w zamian za niechęć do drugiego rodzica,
- manipulowanie dzieckiem dla osiągnięcia własnych korzyści,
- sugerowanie dziecku zmianę nazwiska,
- nadzorowanie rozmów telefonicznych dziecka z drugim rodzicem,
- obwinianie przy dziecku drugiego rodzica o rozpad rodziny, problemy finansowe.
Powyższe działania sprawiają, że dziecko ma skrzywiony obraz swoich rodziców. Z uwagi na fakt, że w naszym kraju opieka nad dzieckiem powierzana jest głównie matkom, problem ten statystycznie częściej dotyka kobiet.
Alienacja rodzicielska — skutki
Stosowanie alienacji rodzicielskiej może skutkować różnymi objawami i zaburzeniami. Dotyczy to sfery zdrowotnej, emocji, rozwojowej i behawioralnej dziecka.
Dalekosiężne negatywne skutki mogą się objawiać:
- trudnościami w budowaniu relacji i związków intymnych,
- trudnościami psychosomatycznymi,
- problemami w panowaniu nad złością i gniewem,
- lukami w psychice i nadmierną zależnością,
- problemami ze snem, jedzeniem,
- konfliktowym podejściem do autorytetów,
- niską samooceną,
- ograniczeniem zaufania,
- depresją,
- wycofaniem społecznym,
- skłonnościami do uzależnień.
Dlaczego rodzice stosują alienację rodzicielską?
Pomimo że stosowania alienacji dziecka względem drugiego rodzica jest niekorzystne dla ich potomka, dochodzi do takich przypadków. Źródłem takiego zachowania są zaburzenia u jednego, bądź obojga rodziców. Obejmują one sferę poznawczą, emocjonalną, relacji z innymi ludźmi. Przykładem takich zaburzeń jest unikanie odpowiedzialności, nieumiejętność panowania nad własnymi emocjami, osobowość narcystyczna, podatności na wpływy innych. Najczęściej alienujący rodzic nie zdaje sobie sprawy ze swojego zachowania. Zniekształcony obraz sytuacji jest efektem poczucia krzywdy, urazem doznanym w związku z rozstaniem, przeżywaniem złości.
Prawo a alienacja rodzicielska
W Polsce obowiązujące prawo pomaga zwalczać zjawisko alienacji rodzicielskiej. Świadome wykluczanie drugiego rodzica sankcjonowane jest nałożeniem kary pieniężnej (dzieje się tak głównie w przypadku, gdy kontakty z dzieckiem są uregulowane sądownie). W innych przypadkach, szczególnie w tych skrajnych można udowodnić popełnienie przestępstwa znęcania się nad dzieckiem. Muszą jednak wystąpić przesłanki, by móc ubiegać się o taką kwalifikację. Najlepiej jednak dążyć do uniknięcia pojawienia się alienacji rodzicielskiej, chociażby poprzez ustanowienie naprzemiennej opieki nad dzieckiem. Oczywiście ma to tylko sens w przypadku, gdy dla dwojga rodziców nadrzędne jest dobro dziecka, a nie wyrównanie wzajemnych rachunków.
Alienacja rodzicielska — gdzie szukać pomocy?
Jeśli pojawia się problem alienacji rodzicielskiej, warto skorzystać z pomocy, która pomoże uregulować kwestie wychowawcze. Specjalistyczna pomoc dla całej rodziny może dotyczyć współpracy z mediatorem oraz z psychoterapeutą. Terapia może występować w postaci indywidualnych spotkań, które są ukierunkowane na zmianę zachowania jednego bądź dwojga rodziców. Zdarza się, że rodzice wspólnie lub z dzieckiem uczestniczą w terapii rodzinnej. Terapeuta może spotykać się także indywidualnie tylko z samym dzieckiem, by chronić je przed negatywnymi skutkami alienacji rodzicielskiej. Każdy przypadek rodziny, w której pojawia się problem alienacji rodzicielskiej, jest inny i należy rozpatrywać go osobno. Ważne jest natomiast, by w odpowiednim momencie szukać pomocy psychoterapeuty w celu jak najszybszego uniknięcia negatywnych skutków, którego głównym adresatem jest przede wszystkim dziecko.
Dzień alienacji rodzicielskiej
Z uwagi na dużą wagę problemu oraz ważność zjawiska alienacji rodzicielskiej obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Świadomości Alienacji Rodzicielskiej, który przypada 25 kwietnia. Został on ustanowiony w 2006 roku. W tym dniu organizowane są różnego rodzaju debaty, warsztaty, demonstracje, których celem jest wspieranie dzieci, będących ofiarami alienowania oraz walka ze stosowaniem alienacji rodzicielskiej przez rodziców.