Stres jest reakcją organizmu na negatywne wydarzenia, z którymi trudno jest sobie poradzić emocjonalnie. Stres jest zjawiskiem biologicznym, procesem, za pomocą którego organizm reaguje na zagrożenie będące wynikiem czynników środowiskowych, zaburzających równowagę organizmu. Jest zjawiskiem nieuchronnym, które należy zaakceptować i odpowiednio wykorzystywać. Istnieje korelacja pomiędzy stresorami (stresującymi sytuacjami życiowymi) a zdrowiem. Wpływa na ryzyko wystąpienia różnych chorób.

Stres – rodzaje i fazy

Istnieje tzw. „dobry” i „zły” stres. Eustres (dobry stres) działa mobilizująco, dodaje siły i energii. Pozytywnie wpływa na wykonywanie jakiegoś działania, wspomaga procesy myślowe oraz przyśpiesza podejmowanie działania. Dystres (zły stres) działa negatywnie na organizm, wycieńcza organizm i degraduje go. Dezorganizuje życie poprzez przewlekłe napięcie nerwowe, przyczynia się do problemów. Osoby cierpiące na tę odmianę stresu częściej chorują. 

W zależności od stopnia nasilenia sytuacji stresowej wyróżnia się trzy fazy reakcji:

• Reakcja alarmowa – następuje w niej pobudzenie organizmu. W organizmie narasta niepokój z powodu konfrontacji z sytuacją stresową oraz następuje mobilizacja obronna organizmu.
• Faza adaptacji – zmniejszeniu ulegają reakcje hormonalne. Następnie uruchamiane są mechanizmy przystosowawcze. Organizm uczy się radzić sobie ze stresem oraz adaptuje się do nowych warunków.
• Faza wyczerpania – ponieważ organizm nie jest w stanie dostosować się dłużej do sytuacji stresowej rozregulowaniu ulegają funkcje obronne i fizjologiczne organizmu. Następstwem są choroby psychosomatyczne, a w krytycznych przypadkach nawet śmierć.

Stres – przyczyny

Do czynników przyczyniających się do stresu należą te powiązane z pracą, rodziną, problemami ze zdrowiem oraz problemami finansowymi. 

Do najważniejszych stresorów należą (według Holmesa i Rahe’a):

• śmierć współmałżonka,
• rozwód,
• separacja,
• pobyt w więzieniu,
• śmierć bliskiego członka rodziny,
• ciężka choroba lub wypadek,
• ślub,
• zwolnienie z pracy,
• przejście na emeryturę,
• problemy seksualne,
• konflikty w rodzinie,
• zmiana miejsca zamieszkania,
• zmiana szkoły.

Objawy stresu

Objawy stresu mogą być różne i u każdego mogą wyglądać inaczej. Na pewno nie można ich lekceważyć. Najszybciej, jak to możliwe, należy rozpocząć zmianę stylu życia, jedzenia, by uniknąć przykrych konsekwencji. Objawy stresu można podzielić na trzy grupy: fizyczne, psychiczne i behawioralne. 

Objawy fizyczne stresu:

• bóle: żołądka, głowy, w klatce piersiowej,
• napięcie mięśni,
• zmęczenie,
• zaparcia
• biegunka,
• częste przeziębienia,
• przyspieszone tętno,
• zawroty głowy,
• wypadanie włosów,
• niestrawność,
• nadwaga lub niedowaga,
• nadmierna potliwość.

Objawy psychiczne stresu:

• rozdrażnienie i wybuchowość,
• lęki,
• trudności w koncentracji,
• ataki paniki,
• poczucie samotności,
• trudności w podejmowaniu decyzji,
• niezdolność do relaksu,
• depresja,
• objawy emocjonalne: płacz, złość, utrata poczucia humoru.

Objawy behawioralne stresu:

• częste zmiany pracy,
• obniżone poczucie własnej wartości,
• nadmierny krytycyzm,
• brak równowagi pomiędzy życie zawodowym i rodzinnym,
• depersonalizacja,
• kompulsywne jedzenie.

Objawy długotrwałego stresu

Długotrwały stres może przynieść katastrofalne skutki dla organizmu. Wpływa destrukcyjnie na człowieka i przyczynia się do rozwoju wielu chorób. Wynikiem długotrwałego stresu są:

• choroby serca,
• cukrzyca,
• pogorszenie stanu cery,
• obniżenie odporności,
• bóle mięśni i kręgosłupa,
• choroby układu krążenia,
• wrzody i nadżerki żołądka i dwunastnicy,
• częste zapadanie na infekcje grzybiczne, bakteryjne, wirusowe,
• zaostrzenie objawów takich chorób jak: zapalenie stawów, tarczyca, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, łuszczycowe zapalenie skóry,
• większe ryzyko zachorowań na nowotwory.

Jak radzić sobie ze stresem?

Umiejętność radzenia sobie ze stresem stanowi w dużej mierze wypadkową naszych doświadczeń życiowych, osobowości, systemu wartości, światopoglądu, sposobu myślenia itp. Odporność na stres jest wynikiem filozofii życiowej. W dużej mierze od nas samych zależy jak sobie radzimy ze stresem. Powszechnymi metodami mającymi pomóc w walce ze stresem jest odpowiednia dieta czy aktywność fizyczna. Właściwymi metodami odciągającymi nas od stresujących sytuacji są: ćwiczenia relaksacyjne, relaks, odpowiednia ilość odpoczynku, hobby. Warto zadbać lub wypracować nawyk dystansowania się od spraw, które wywołują stres. Dobrze jest również nauczyć się myśleć o potencjalnych problemach, jak o wyzwaniach, które dają nam okazję do zdobycia wiedzy, nowych doświadczeń. 

Stres – leczenie

Osoby, które samodzielnie nie są w stanie poradzić sobie ze stresem powinny szukać pomocy specjalisty. Wykwalifikowani psychoterapeuci pomogą postawić trafną diagnozę oraz ułożą plan pomocy psychologicznej. Spotkania z psychoterapeutą będą skupiały się na redukcji stresu do poziomu umożliwiającego normalne funkcjonowanie oraz nauce kontroli stresu. W niektórych przypadkach psychoterapia powinna być wsparta o leczenie farmakologiczne. Skuteczność terapii jest kwestią indywidualną.