Prokrastynacja to przekładanie na ostatnią chwilę lub odkładanie na później zaplanowanych zadań. Efektem takiego zachowania jest pobieżne wykonywanie obowiązków, ponieważ brakuje czasu na ich poprawne zrobienie. Niebezpieczeństwo prokrastynacji polega na tym, że może ona oddziaływać na każdy aspekt naszego życia.

Prokrastynacja – charakterystyka nawyku

Osoby cierpiące na prokrastynację na ostatnią chwilę płacą rachunki, spóźniają się na wcześniej umówione spotkania, w ostatnim momencie szukają prezentów. Takie zachowanie wynika z przekonania, że w przyszłości obowiązki będą prostsze do wykonania. Kumulacja odłożonych zadań przytłacza bardziej niż konieczność ich wykonania. Dodatkowo demotywuje to osobę cierpiącą na prokrastynację wywołując u niej stres, lęk przed niepodołaniem nagromadzonym obowiązkom. Bardzo łatwo jest pomylić prokrastynację z lenistwem. Są to jednak różne zjawiska, przede wszystkim z powodu uczuć towarzyszącym tym dwóm stanom. Osoba cierpiąca na prokrastynację zdaje sobie sprawę ze skutków odwlekania zadań. Towarzyszą jej wyrzuty sumienia. Osoba leniwa nie przejmuje się konsekwencjami opóźnień. Jest wypoczęta i zrelaksowana. Istotne jest, aby nie postrzegać odkładania obowiązków tylko jako prokrastynacji, albo lenistwa. Przesuwanie wykonywania zadań w czasie jest naturalne i niekiedy pożądane. Problem staje się ważny, gdy odwlekanie obowiązków znacząco wpływa na nasze relacje, czy stabilne życie.

Wpływ prokrastynacji na nasze życie

Prokrastynacja może negatywnie oddziaływać na nasze życie zawodowe, jak i prywatne. Początkowo może nam się wydawać, że jest to zjawisko przyjemne. Niemniej jednak z czasem przekonujemy się, że jest zgoła odmiennie. W sferze nauki i edukacji początkowe zadowolenie z przekładania zadań skutkuje gorszymi ocenami, niezdawaniem egzaminów czy utratą szansy na stypendium oraz możliwością wyboru lepszej szkoły. Prokrastynacja ma spory wpływ także na finanse i poczucie bezpieczeństwa w tym zakresie. Odkładanie zadań pozbawia nas awansu, wpływa na wynagrodzenie, premiowanie. Opóźnienia w płaceniu skutkują karnymi opłatami oraz dodatkowym wysiłkiem na wyjaśnianie spraw. Nawyk prokrastynacji ma również wpływ na nasze zdrowie psychiczne i fizyczne. Odkładanie załatwienia spraw wpływa na kumulowanie się stresu, naraża na choroby serca i nadciśnienie. Poczucie winy, obniżenie nastroju, życie w napięciu przybliża nas do depresji i negatywnie wpływa na zdrowie psychiczne.

Jakie są przyczyny prokrastynacji?

Prokrastynacja jest nawykiem, który polega na systematycznym, cyklicznym odkładaniu rzeczy na później. Jest to w pewnym sensie mechanizm chroniący przed odpowiedzialnością i strachem przed kompromitacją. Główną przyczyną odwlekania wykonania rzeczy jest postrzeganie tych zadań w przyszłości jako mniej realnych i konkretnych. Oddalona wizja ich realizacji przynosi spokój. Jest jednak wiele, bardziej szczegółowych przyczyn, które prowadzą do prokrastynacji.

Szczegółowe przyczyny prokrastynacji

• Obawa przed porażką. Pojawia się u ludzi, od których w ciągu ich życia wymagano świetnych wyników oraz zachęcano ich do wysiłku ponad możliwości. Osoby takie boją się zawieść ludzi, szczególnie tych z najbliższego otoczenia.
• Perfekcjonizm. Jest to stan, w którym wymagamy od siebie, by każda rzecz była wykonywana idealnie, perfekcyjnie.
• Impulsywność. Osoby działające emocjonalnie łatwiej mogą się rozkojarzyć oraz podejmować spontaniczną decyzję o odkładaniu zadań.
• Lęk przed sukcesem. Wynika z obawy bycia w kręgu zainteresowań innych i zwiększonych oczekiwań.
• Surowe wychowanie. Negatywną rolę przypisuje się tutaj zazwyczaj ojcu, któremu dziecko nie potrafiło się przeciwstawić. Prokrastynacja w dorosłym życiu jest formą buntu.
• Krytyczne patrzenie na własną osobę. Pesymizm i brak wiary we własne umiejętności wpływa na odwlekanie zadań i utrwala nawyk prokrastynacji.
• Zaburzenie w odczuwaniu czasu. Wynika ono z błędnego postrzegania kategorii czasu. Osoba mająca zaburzenie percepcji czasu błędnie ocenia długość czasu potrzebnego na realizację zadania.

Jak walczyć z prokrastynacją?

Prokrastynacja jest ważnym problemem dotykającym według szacunków około 25% społeczeństwa. By zmienić swoje złe nawyki odwlekania wykonania zadań, należy przede wszystkim zacząć pracować nad sobą. Jest to bardzo trudne zadanie i czasochłonne, ale może znacząco poprawić jakość naszego życia. 

Najważniejsze obszary do poprawy, które wpłyną na jakość życia

• Zmiana sposobu myślenia o sobie. Trzeba zacząć myśleć pozytywnie o tym, że jesteśmy w stanie szybko rozpocząć zadanie, mamy umiejętności do ich realizacji oraz potrafimy na czas je ukończyć.
• Dzielenie zadań na mniejsze kawałki. Patrzenie na część zadania nie jest już takie straszne i bardziej entuzjastycznie bierzemy się za ich realizację.
• Motywowanie samego siebie. Należy ustalić nagrodę, którą otrzymamy, jeśli wywiążemy się z realizacji zadania.
• Złożenie publicznej obietnicy. Taka deklaracja motywuje nas do wykonania zadania. Nie chcemy skompromitować się przed innymi oraz zawieść ich zaufania.
• Realne planowanie. Należy planować wszelkie zadania z uwzględnieniem czasu ich wykonania oraz doszacowaniem czasu zagrożeń, które wpływają na opóźnienie ich realizacji. Należy zaczynać od najtrudniejszych zadań, by nie tracić energii i czasu na rozmyślanie o nich.
• Dokształcanie się. Samorozwój i szukanie wiedzy pomoże poprawnie wykonać powierzone zadania lub doda pewności siebie.
• Poprawa asertywności. Należy nauczyć się odmawiać, kiedy czujemy, że mamy za dużo obowiązków.

Konsultacja z psychoterapeutą

W sytuacji, gdy nie jesteśmy sami w stanie sobie poradzić z prokrastynacją potrzebujemy pomocy z zewnątrz. W takich przypadkach polecana jest psychoterapia połączona z psychoedukacją. Odpowiedni specjalista podczas sesji terapeutycznych pozwoli uporać się ze szkodliwym nawykiem, zdiagnozuje źródła przyczyn problemów oraz wspólnie wypracujecie metody walki z prokrastynacją.